Treosulfan (Grafapex, Trecondi)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Treosulfan là thuốc hoá trị dạng truyền tĩnh mạch thuộc nhóm alkyl hoá. Tại Hoa Kỳ, thuốc mang tên biệt dược Grafapex; tại châu Âu thuốc được biết đến với tên Trecondi. [1] [2]

Khác với hầu hết các thuốc hoá trị trong loạt bài này, treosulfan không dùng để tiêu diệt khối u theo cách thông thường mà dùng trong phác đồ điều kiện hoá trước ghép tế bào gốc tạo máu. Ở đây, việc ức chế sâu tủy xương, làm giảm toàn bộ các dòng tế bào máu, chính là tác dụng mong muốn: thuốc dọn sạch tủy xương của người bệnh (cùng các tế bào ung thư còn sót lại) để tế bào gốc của người hiến có thể mọc lên thay thế. [2]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, treosulfan được dùng phối hợp với fludarabine làm phác đồ chuẩn bị trước khi ghép tế bào gốc tạo máu từ người hiến (ghép dị gen) cho người lớn và trẻ em từ 1 tuổi trở lên bị: [1] [2]

• Bệnh bạch cầu cấp dòng tủy (AML).
• Hội chứng rối loạn sinh tủy (MDS).

Treosulfan cũng đang được nghiên cứu trong các loại ung thư khác. [1] Việc chọn phác đồ chuẩn bị ghép phụ thuộc vào tuổi, bệnh kèm theo, loại người hiến và quyết định của đội ngũ ghép.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của treosulfan được đánh giá trong thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng MC-FludT.14/L Trial II, so sánh treosulfan với busulfan (cùng phối hợp fludarabine) làm phác đồ chuẩn bị ghép dị gen. [2]

• Thử nghiệm gồm 570 người lớn từ 18 đến 70 tuổi bị bệnh bạch cầu cấp dòng tủy hoặc hội chứng rối loạn sinh tủy, được coi là nhóm có nguy cơ cao hơn khi dùng phác đồ chuẩn bị liều mạnh (từ 50 tuổi trở lên hoặc có nhiều bệnh kèm theo). Tuổi trung vị khoảng 60, và khoảng ba phần tư ghép từ người hiến không cùng huyết thống. [2]
• Tiêu chí hiệu quả chính là thời gian sống toàn bộ. So với busulfan, phác đồ có treosulfan làm giảm nguy cơ tử vong khoảng một phần ba (tỷ số nguy cơ 0,67). [2]
• Ở nhóm dùng treosulfan, bạch cầu trung tính hồi phục sau ghép với thời gian trung vị khoảng 18 ngày; chỉ ghi nhận một trường hợp thải ghép. [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Mọi người bệnh dùng phác đồ treosulfan và fludarabine đều bị giảm nặng bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu; đây là điều được dự kiến. [2]

Các tác dụng phụ thường gặp khác gồm đau cơ xương, viêm loét miệng, sốt, buồn nôn, phù, nhiễm trùng và nôn. Một số người bị phát ban, tiêu chảy, đau đầu, sốt kèm giảm bạch cầu, đau bụng, tăng huyết áp, chảy máu, mệt mỏi, táo bón, tim đập nhanh, tổn thương gan. Xét nghiệm có thể thấy tăng men gan, bilirubin và creatinine. [2] Khoảng 1,9% người bệnh tử vong do biến chứng ở phổi trong vòng 30 ngày sau ghép. [2]

Hãy báo đội ngũ điều trị ngay nếu có:

• Sốt, rét run, dấu hiệu nhiễm trùng; chảy máu, bầm tím. [2]
• Co giật, lú lẫn, kích động: thuốc có thể gây co giật; người có nguy cơ cao có thể được dùng thuốc dự phòng. [2]
• Đỏ, đau, sưng tại chỗ truyền: thuốc thoát ra ngoài tĩnh mạch có thể gây hoại tử mô. [2]
• Khó thở, ho, đau ngực: có thể là viêm phổi hoặc tràn dịch màng phổi. [2]
• Thay đổi trên da, như đỏ, sạm, khô, bong, nhất là ở vùng bị che kín hoặc vùng quấn tã. [2]

Treosulfan làm tăng nguy cơ mắc ung thư thứ phát. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Phác đồ chỉ được bắt đầu khi đã có sẵn người hiến tế bào gốc. [2]
• Công thức máu hằng ngày cho đến khi tủy hồi phục; người bệnh được hỗ trợ điều trị nhiễm trùng, thiếu máu, giảm tiểu cầu. [2]
• Theo dõi thần kinh để phát hiện co giật. [2]
• Chăm sóc da: giữ da sạch và khô trong những ngày truyền, thay băng kín sau khi truyền; với trẻ nhỏ, thay tã thường xuyên trong 12 giờ sau mỗi lần truyền. [2]
• Không dùng vượt mức liều đã được phê duyệt: dùng liều cao hơn làm tăng biến chứng và tử vong sớm. [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Treosulfan ức chế men gan CYP2C19 và CYP3A4, có thể làm tăng nồng độ một số thuốc khác chuyển hoá qua các men này. Bác sĩ sẽ theo dõi và điều chỉnh các thuốc dùng kèm khi cần. Hãy báo đội ngũ điều trị mọi thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng. [2]
• Mang thai: thuốc có thể gây hại cho thai nhi; người bệnh trong độ tuổi sinh sản cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả. [2]
• Người bệnh trong thử nghiệm phải có chức năng thận, phổi, tim, gan ở mức đủ an toàn; bác sĩ sẽ đánh giá các chức năng này trước khi ghép. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao phác đồ treosulfan và fludarabine được chọn cho tôi thay vì phác đồ khác?
• Tôi đã có người hiến phù hợp chưa, và người hiến là người thân hay không cùng huyết thống?
• Quá trình chuẩn bị, ghép và hồi phục kéo dài bao lâu, và tôi phải ở trong phòng cách ly bao lâu?
• Những biến chứng nào hay gặp nhất trong tháng đầu sau ghép?
• Tôi có cần dùng thuốc phòng co giật không?
• Ghép ảnh hưởng thế nào đến khả năng có con, và tôi có nên trữ tinh trùng hoặc trứng trước không?
• Chi phí ghép và thuốc là bao nhiêu, bảo hiểm y tế chi trả phần nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Treosulfan
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Grafapex (Treosulfan) Injection, Powder, Lyophilized, For Solution [Medexus Pharma, Inc.]