Topotecan (Hycamtin)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Topotecan là thuốc hoá trị thuộc nhóm ức chế topoisomerase I, có nguồn gốc từ hoạt chất camptothecin chiết từ cây hỉ thụ. Thuốc có dạng truyền tĩnh mạch và dạng viên nang uống. Biệt dược gốc mang tên Hycamtin. [1] [2]

Khi tế bào nhân đôi ADN, chuỗi xoắn kép phải được tháo xoắn. Enzym topoisomerase I làm nhiệm vụ cắt tạm một sợi ADN để tháo xoắn rồi nối lại. Topotecan gắn vào phức hợp enzym và ADN, ngăn không cho sợi ADN được nối lại. Khi tế bào tiếp tục sao chép, các đứt gãy này trở thành tổn thương nặng khiến tế bào ung thư chết. [2]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), topotecan được dùng một mình hoặc phối hợp với các thuốc khác trong: [1]

• Ung thư cổ tử cung đã di căn, tái phát hoặc không thể chữa khỏi bằng điều trị khác: phối hợp với cisplatin.

• Ung thư buồng trứng đã di căn: dùng một mình khi bệnh tiến triển trong hoặc sau hoá trị trước đó.

• Ung thư phổi tế bào nhỏ còn nhạy với platinum: dùng một mình khi bệnh tiến triển sau hoá trị bước đầu.

Theo nhãn thuốc của dạng viên nang Hycamtin, thuốc uống được dùng cho ung thư phổi tế bào nhỏ tái phát ở người đã từng đáp ứng hoàn toàn hoặc một phần, và đã kết thúc hoá trị bước đầu ít nhất 45 ngày. [2]

Hiện nay, với ung thư phổi tế bào nhỏ tái phát và ung thư cổ tử cung, buồng trứng, đã có thêm nhiều lựa chọn mới (liệu pháp miễn dịch, thuốc kháng thể gắn thuốc). Topotecan vẫn là một lựa chọn hoá trị được dùng khi các lựa chọn khác không phù hợp.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Theo nhãn thuốc, hiệu quả của topotecan dạng uống trong ung thư phổi tế bào nhỏ tái phát được đánh giá trong thử nghiệm ngẫu nhiên Study 478 trên 141 người bệnh không phù hợp với hoá trị truyền tĩnh mạch tiêu chuẩn. Thêm topotecan uống vào chăm sóc hỗ trợ tốt nhất giúp kéo dài thời gian sống so với chỉ chăm sóc hỗ trợ. [2]

Hãy hỏi bác sĩ về mức lợi ích mong đợi trong tình huống cụ thể của bạn, vì hiệu quả ở bệnh tái phát thường khiêm tốn và phụ thuộc vào thời gian từ lần điều trị trước.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Theo nhãn thuốc, các tác dụng phụ không liên quan đến máu thường gặp nhất gồm buồn nôn, tiêu chảy, nôn, rụng tóc, mệt mỏi và chán ăn. [2]

Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về ức chế tuỷ xương nặng: thuốc chỉ được dùng khi số lượng bạch cầu trung tính và tiểu cầu đạt mức an toàn, và phải theo dõi công thức máu. [2] Bạch cầu thấp làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng; tiểu cầu thấp gây chảy máu; thiếu máu gây mệt, khó thở.

Các cảnh báo khác: [2]

• Tiêu chảy nặng, đặc biệt với dạng uống.

• Bệnh phổi kẽ, có trường hợp tử vong.

• Có thể gây hại cho thai nhi.

Hãy liên hệ bác sĩ ngay nếu có: sốt từ 38 độ C trở lên hoặc ớn lạnh; chảy máu, bầm tím bất thường; tiêu chảy nhiều lần kèm chóng mặt, tiểu ít; ho mới, khó thở, sốt không rõ nguyên nhân; mệt lả, da xanh.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Công thức máu được kiểm tra trước mỗi đợt và trong đợt điều trị; đợt tiếp theo chỉ được bắt đầu khi bạch cầu trung tính, tiểu cầu và huyết sắc tố đã hồi phục đủ. [2] Chức năng thận được kiểm tra vì người suy thận cần điều chỉnh liều. Bác sĩ cũng theo dõi triệu chứng hô hấp và đánh giá đáp ứng bằng chẩn đoán hình ảnh.

Trong những ngày bạch cầu thấp (thường vào khoảng giữa chu kỳ), người bệnh nên rửa tay thường xuyên, ăn chín uống sôi, tránh chỗ đông người và người đang bị cảm cúm, đo nhiệt độ khi thấy mệt hoặc ớn lạnh. Ghi lại số lần đi ngoài mỗi ngày giúp bác sĩ đánh giá mức độ tiêu chảy và điều chỉnh thuốc kịp thời.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Với dạng uống, nhãn thuốc khuyến cáo tránh dùng cùng các thuốc ức chế P-gp hoặc protein vận chuyển BCRP vì làm tăng mạnh nồng độ topotecan. [2]

• Khi phối hợp với cisplatin, độc tính trên tuỷ xương có thể nặng hơn; bác sĩ sẽ theo dõi sát.

• Viên nang phải nuốt nguyên, không nhai, nghiền hay mở viên. Nếu nôn sau khi uống, không uống bù mà hỏi bác sĩ.

• Cả nam và nữ cần tránh thai hiệu quả trong và sau điều trị theo hướng dẫn.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

1. Tôi dùng topotecan dạng truyền hay dạng uống, và vì sao?

2. Mục tiêu điều trị là gì, dự kiến bao nhiêu đợt?

3. Tôi có cần tiêm thuốc tăng bạch cầu dự phòng không?

4. Khi sốt hoặc tiêu chảy ở nhà, tôi phải làm gì?

5. Ngoài topotecan, tôi có những lựa chọn điều trị mới nào khác?

6. Chức năng thận của tôi có ảnh hưởng đến việc dùng thuốc không?

7. Chi phí mỗi đợt và mức chi trả của bảo hiểm y tế ra sao?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Topotecan Hydrochloride
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Hycamtin viên nang (Topotecan)