Ung thư não sống được bao lâu?

Không có một con số chung cho tất cả người mắc ung thư não. Thời gian sống phụ thuộc rất nhiều vào loại u, vị trí, mức độ ác tính, khả năng phẫu thuật lấy u, đáp ứng điều trị và thể trạng từng người. Một số u não có tiên lượng tương đối thuận lợi sau điều trị phù hợp, trong khi glioblastoma, một dạng u thần kinh đệm ác tính cao, thường tiến triển nhanh và hay tái phát [1][4].

Vì sao tiên lượng ung thư não rất khác nhau?

“Ung thư não” là cách gọi rộng, có thể chỉ u xuất phát từ não hoặc hệ thần kinh trung ương, hoặc ung thư từ cơ quan khác di căn lên não. Ngay cả các u bắt đầu trong não, tính chất bệnh cũng rất khác nhau.

Một yếu tố quan trọng là loại tế bào tạo thành khối u. Ví dụ, glioma là nhóm u bắt nguồn từ tế bào thần kinh đệm, tức các tế bào có vai trò nâng đỡ và bảo vệ tế bào thần kinh. Trong nhóm này, glioblastoma là thể ác tính cao, được xem là loại u não nguyên phát ác tính thường gặp ở người lớn và có kết quả điều trị còn hạn chế [1]. Các tế bào u có thể lan ra mô não xung quanh ở mức vi thể, nghĩa là chưa chắc đã nhìn thấy hết trên phim chụp. Đây là một nguyên nhân làm u dễ tái phát sau điều trị [1].

Ngược lại, một số loại u hiếm hơn có thể có tiên lượng tốt hơn. Chẳng hạn, u thần kinh đệm trung tâm, hay central neurocytoma, là u nằm trong não thất. Nghiên cứu hiện có mô tả bệnh này có tiên lượng thuận lợi khi phẫu thuật lấy được toàn bộ khối u nhìn thấy được [3]. Tuy vậy, việc có cần xạ trị sau mổ hay không vẫn cần được cân nhắc riêng dựa trên đặc điểm mô bệnh học, mức độ lấy u và nguy cơ tái phát [3].

Vì vậy, khi hỏi “sống được bao lâu”, câu trả lời chính xác nhất thường chỉ có thể có sau khi đã biết rõ chẩn đoán mô bệnh học. Đây là kết quả phân tích mẫu u dưới kính hiển vi, đôi khi kèm các xét nghiệm dấu ấn phân tử của khối u.

Những yếu tố bác sĩ dùng để ước lượng thời gian sống

Bác sĩ không nên chỉ dựa vào tên bệnh để dự đoán tiên lượng. Họ thường đánh giá đồng thời nhiều thông tin.

Trước hết là mức độ ác tính và tốc độ phát triển của u. U ác tính cao thường phát triển nhanh hơn, xâm lấn rộng hơn và khó kiểm soát lâu dài. Glioblastoma được mô tả là đặc biệt xâm lấn, có sự không đồng nhất giữa các vùng u và tạo ra môi trường xung quanh giúp u tránh bị hệ miễn dịch tấn công [4]. Những đặc điểm này góp phần làm các phương pháp điều trị hiện có khó đạt hiệu quả bền vững.

Thứ hai là vị trí u trong não. Não điều khiển nhiều chức năng sống còn, như vận động, ngôn ngữ, trí nhớ, thị lực, nuốt và thăng bằng. Khối u nằm gần vùng chức năng quan trọng có thể không thể lấy hết bằng phẫu thuật vì nguy cơ gây tổn thương thần kinh. Triệu chứng cũng thay đổi theo vị trí u. Có người đau đầu, co giật, yếu liệt, rối loạn lời nói hoặc thay đổi trí nhớ. Một số trường hợp có thể biểu hiện bằng khiếm khuyết thị trường, tức mất một phần vùng nhìn thấy, vì khối u ảnh hưởng đến đường dẫn truyền thị giác [2].

Thứ ba là mức độ có thể phẫu thuật. Phẫu thuật thường nhằm lấy tối đa phần u có thể lấy an toàn, giảm chèn ép não và lấy mô để chẩn đoán. Với một số u, lấy được toàn bộ tổn thương nhìn thấy có liên quan đến tiên lượng tốt hơn, như nhận định ở u thần kinh đệm trung tâm [3]. Nhưng với glioblastoma, dù mổ lấy được phần u thấy rõ trên hình ảnh, các tế bào u vi thể vẫn có thể nằm ngoài ranh giới đó [1]. Điều này giải thích vì sao tái phát có thể xảy ra dù người bệnh đã điều trị tích cực.

Các yếu tố khác gồm tuổi, khả năng tự chăm sóc và vận động trước điều trị, tình trạng dinh dưỡng, bệnh lý kèm theo, kết quả xét nghiệm của u, cũng như đáp ứng với phẫu thuật, xạ trị và thuốc. Những người có cùng tên chẩn đoán vẫn có thể có diễn biến khác nhau đáng kể.

Điều trị có thể ảnh hưởng đến tiên lượng như thế nào?

Điều trị ung thư não thường là sự phối hợp giữa phẫu thuật, xạ trị và điều trị bằng thuốc. Mục tiêu có thể là kiểm soát u lâu nhất có thể, làm chậm tiến triển, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống. Với từng người, mục tiêu điều trị cần được trao đổi rõ ràng, nhất là khi bệnh tiến triển hoặc tái phát.

Đối với glioblastoma, khó khăn lớn là u có tính xâm lấn, dễ tái phát và có hàng rào máu não. Hàng rào máu não là cơ chế bảo vệ tự nhiên hạn chế nhiều chất từ máu đi vào não, nhưng cũng có thể khiến thuốc khó tiếp cận khối u đầy đủ [4]. Môi trường thiếu oxy bên trong u cũng có thể góp phần tạo tình trạng kháng điều trị và tái phát [4].

Các nhà nghiên cứu đang tìm cách điều trị tốt hơn, bao gồm lập kế hoạch xạ trị dựa trên sự lan rộng vi thể của tế bào u [1]. Những hướng như vi khuẩn tiêu u hoặc laser kết hợp chẩn đoán và điều trị quang động hiện chủ yếu là nghiên cứu tiền lâm sàng hoặc đang được phát triển, chưa phải lựa chọn chuẩn thay thế cho phác đồ điều trị thông thường [4][5]. Người bệnh nên thận trọng với quảng cáo về phương pháp “mới” hay “chữa khỏi”, đặc biệt khi chưa được bác sĩ ung bướu thần kinh xác nhận phù hợp.

Ở trẻ em, điều trị u não cũng có những cân nhắc riêng. Xạ trị sọ não có thể cần thiết với một số u nguy cơ cao, nhưng người sống lâu sau điều trị có thể gặp ảnh hưởng muộn về nhận thức, cảm xúc, giao tiếp xã hội và nội tiết [6]. Vì thế, tiên lượng không chỉ là sống bao lâu mà còn là sống như thế nào, cần hỗ trợ học tập, phục hồi chức năng và theo dõi lâu dài.

Người bệnh và gia đình nên làm gì khi nhận chẩn đoán?

Điều thiết thực nhất là xin bác sĩ giải thích rõ tên u chính xác, mức độ ác tính, kết quả mô bệnh học, u đã được lấy đến đâu và mục tiêu của phác đồ hiện tại. Có thể chuẩn bị sẵn các câu hỏi như: U của tôi thuộc loại nào? Có dấu hiệu tái phát hay không? Điều trị nhằm chữa khỏi, kiểm soát lâu dài hay giảm triệu chứng? Dấu hiệu nào cần đi khám cấp cứu?

Thông tin chung an toàn là nên dùng thuốc đúng đơn, đặc biệt thuốc chống co giật hoặc thuốc giảm phù não nếu được kê. Không tự ý ngừng thuốc, dùng thuốc nam, thực phẩm bổ sung hoặc chế độ ăn cực đoan thay cho điều trị. Người bệnh cũng nên duy trì ăn uống đủ khả năng, vận động nhẹ nếu an toàn, phòng ngã, ngủ nghỉ hợp lý và nhờ hỗ trợ tâm lý khi lo âu hoặc buồn bã kéo dài. Đây là các biện pháp hỗ trợ chung, không thay thế điều trị ung thư.

Cần đi cấp cứu khi xuất hiện cơn co giật kéo dài hoặc lặp lại, đau đầu dữ dội mới xuất hiện kèm nôn nhiều, lơ mơ, yếu liệt tăng nhanh, nói khó đột ngột, thay đổi hành vi rõ rệt hoặc giảm thị lực cấp.

Tóm lại, ung thư não không có một thời gian sống cố định. Glioblastoma thường có tiên lượng khó khăn do tính xâm lấn và tái phát, còn một số loại u khác có thể thuận lợi hơn sau phẫu thuật phù hợp [1][3][4]. Mỗi trường hợp là khác nhau, vì vậy người bệnh và gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có ước lượng sát nhất và lựa chọn kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Treating the invisible target: treatment planning targeting the microscopic tumor spread in gliomas. PMC
2. Altitudinal Visual Field Defect as the Presenting Sign of a Brain Tumor: A Case Report. PMC
3. Central neurocytomas: Decision-making process of postoperative treatment. Lesson learned. PMC
4. Oncolytic bacteria therapy for malignant glioma. PMC
5. A dual-wavelength blue laser platform for integrated diagnosis and therapy in glioblastoma: preclinical evidence. PMC
6. Lithium for Radiation-Induced Damage in Pediatric Brain Tumors: Preclinical Evidence and Clinical Perspectives. PMC