Dấu hiệu ung thư não giai đoạn đầu là gì?

Dấu hiệu ung thư não giai đoạn đầu thường không đặc hiệu, có thể giống đau đầu, rối loạn thị lực, chóng mặt hoặc các bệnh lý thần kinh khác. Một số người chỉ có một triệu chứng nhẹ nhưng kéo dài và tăng dần, trong khi người khác có thể chưa biểu hiện rõ ràng. Vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng đơn lẻ để tự kết luận có ung thư não hay không.

Những dấu hiệu có thể gặp sớm

Ung thư não là cách gọi chung cho khối u phát sinh trong não hoặc các cấu trúc thuộc hệ thần kinh trung ương. Triệu chứng phụ thuộc nhiều vào vị trí, kích thước, tốc độ phát triển và loại khối u. Nguồn nghiên cứu về u não cho thấy biểu hiện lâm sàng thay đổi theo loại u, vị trí và giai đoạn bệnh [3].

Một số dấu hiệu đáng lưu ý gồm:

Đau đầu mới xuất hiện hoặc thay đổi tính chất. Người bệnh có thể đau đầu khác với trước đây, đau tăng dần theo thời gian, tái diễn thường xuyên hơn hoặc kèm buồn nôn. Một số trường hợp đau rõ hơn vào buổi sáng, khi ho, rặn hoặc thay đổi tư thế. Tuy nhiên, đau đầu rất thường gặp trong dân số và phần lớn không phải do ung thư não. Điều quan trọng là nhận biết sự thay đổi bất thường, kéo dài hoặc đi kèm những triệu chứng thần kinh khác.

Buồn nôn hoặc nôn không giải thích được. Khi khối u làm tăng áp lực trong hộp sọ, người bệnh có thể buồn nôn, nôn, đau đầu hoặc nhìn mờ. Nôn do nguyên nhân thần kinh đôi khi xảy ra không rõ liên quan đến bữa ăn. Dù vậy, các bệnh tiêu hóa, nhiễm trùng, đau nửa đầu và nhiều nguyên nhân khác cũng có thể gây biểu hiện tương tự.

Thay đổi thị lực. Người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi, khó nhìn về một phía, mất một phần trường nhìn hoặc cảm giác có vùng bị che khuất. Trường nhìn là toàn bộ vùng có thể quan sát khi mắt nhìn thẳng. Một báo cáo cho thấy khối u não có thể gây khiếm khuyết trường nhìn theo một vùng nhất định và đôi khi giống bệnh lý thiếu máu của thần kinh thị giác [3]. Vì vậy, giảm thị lực mới xuất hiện, tiến triển hoặc chỉ xảy ra ở một phần trường nhìn cần được khám mắt và thần kinh.

Yếu, tê hoặc vụng về ở một bên cơ thể. Khối u ở vùng vận động hoặc các đường dẫn truyền thần kinh có thể gây yếu tay, chân, tê bì, đi lại không vững, dễ làm rơi đồ hoặc khó thực hiện những động tác quen thuộc. Triệu chứng có thể bắt đầu nhẹ, chẳng hạn cảm giác một bàn tay kém linh hoạt, rồi tăng dần.

Khó nói hoặc khó hiểu lời nói. Người bệnh có thể nói chậm, dùng sai từ, khó diễn đạt ý, khó đọc hoặc khó hiểu người khác. Đây là những biểu hiện cần được đánh giá sớm, đặc biệt nếu mới xuất hiện hoặc tiến triển theo thời gian.

Thay đổi trí nhớ, tập trung hoặc tính cách. Một số người trở nên hay quên, khó tập trung, giảm khả năng làm việc, dễ cáu gắt, thờ ơ hoặc thay đổi hành vi. Những biểu hiện này cũng có thể do thiếu ngủ, trầm cảm, tác dụng thuốc, rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh thoái hóa thần kinh. Bác sĩ cần đánh giá toàn diện thay vì quy kết ngay cho ung thư.

Co giật lần đầu. Co giật có thể là biểu hiện đầu tiên của một tổn thương trong não, nhất là khi người trưởng thành trước đó chưa từng bị co giật. Cơn có thể biểu hiện bằng giật tay chân, mất ý thức, nhìn đờ hoặc những động tác bất thường trong thời gian ngắn. Người bệnh sau cơn có thể mệt, lú lẫn hoặc buồn ngủ.

Vì sao triệu chứng ở mỗi người khác nhau?

Não kiểm soát nhiều chức năng khác nhau, nên vị trí khối u ảnh hưởng trực tiếp đến biểu hiện. U ở vùng vận động có thể gây yếu liệt; u gần đường thị giác có thể gây rối loạn nhìn; u ở vùng ngôn ngữ có thể ảnh hưởng lời nói; u trong các não thất có thể cản trở lưu thông dịch não tủy, từ đó gây đau đầu, buồn nôn hoặc rối loạn thị lực.

Một nghiên cứu về u thần kinh trung ương nằm trong não thất ghi nhận đau đầu và khiếm khuyết thị giác là những triệu chứng biểu hiện chính ở nhóm người bệnh được khảo sát [4]. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên một loại u hiếm và số người tham gia hạn chế, nên không thể dùng để đại diện cho mọi trường hợp u não.

Cũng cần phân biệt ung thư não nguyên phát với ung thư từ cơ quan khác di căn lên não. Một số loại ung thư, chẳng hạn ung thư vú hoặc ung thư tinh hoàn, có thể lan đến não trong diễn tiến bệnh. Báo cáo về u túi noãn hoàng ở tinh hoàn mô tả tình trạng bệnh tiến triển với tổn thương tại não, phổi và nhiều vị trí khác [1]. Nghiên cứu về ung thư vú dương tính với HER2 cũng tập trung vào các tổn thương di căn não [2]. Điều này cho thấy triệu chứng thần kinh ở người đã biết mắc ung thư cần được báo ngay cho bác sĩ điều trị, nhưng không có nghĩa mọi đau đầu đều là di căn.

Khi nào cần đi khám khẩn cấp?

Thông tin dưới đây là hướng dẫn an toàn chung, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Người bệnh nên đi cấp cứu nếu có một trong các biểu hiện như yếu liệt hoặc méo miệng xuất hiện đột ngột, nói khó đột ngột, mất ý thức, co giật kéo dài hoặc tái diễn, đau đầu dữ dội bất thường, nôn nhiều kèm lơ mơ, nhìn mờ nhanh chóng, đi lại không vững rõ rệt hoặc thay đổi ý thức.

Nếu triệu chứng nhẹ nhưng kéo dài, tái phát hoặc tăng dần, người bệnh nên đặt lịch khám sớm. Đặc biệt cần chú ý khi đau đầu mới xuất hiện ở người trước đây hiếm khi đau đầu, đau đầu kèm co giật, thay đổi tính cách, yếu một bên, rối loạn ngôn ngữ hoặc thị lực. Trẻ em có thể biểu hiện bằng nôn tái diễn, đi đứng vụng về, giảm thành tích học tập, thay đổi hành vi hoặc vòng đầu tăng bất thường tùy độ tuổi.

Bác sĩ sẽ kiểm tra như thế nào?

Bác sĩ thường hỏi thời điểm khởi phát, tốc độ tiến triển, yếu tố làm nặng hoặc giảm triệu chứng, tiền sử ung thư, thuốc đang dùng và các bệnh lý khác. Sau đó, bác sĩ có thể khám sức cơ, phản xạ, cảm giác, thăng bằng, phối hợp động tác, thị lực, trường nhìn, trí nhớ và ngôn ngữ.

Khi cần, chụp cộng hưởng từ não thường giúp quan sát rõ cấu trúc não và tổn thương nghi ngờ. Một số trường hợp được chỉ định chụp cắt lớp vi tính, xét nghiệm hoặc các thăm dò khác. Hình ảnh bất thường chưa phải lúc nào cũng đồng nghĩa với ung thư. Việc xác định loại u có thể cần theo dõi, đánh giá chuyên khoa hoặc lấy mẫu mô trong những tình huống phù hợp.

Không nên tự dùng thuốc giảm đau kéo dài để che lấp triệu chứng, cũng không nên trì hoãn khám vì nghĩ rằng ung thư não luôn phải có triệu chứng rất nặng. Mỗi trường hợp khác nhau, và nhiều nguyên nhân lành tính có thể gây các biểu hiện tương tự. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ thần kinh để được khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Intracardiac Metastasis From a Testicular Yolk Sac Tumor With Brain and Pulmonary Involvement: A Multimodality Management Case Report. PMC
2. 177 Lu-trastuzumab radionuclide therapy: a promising strategy for trastuzumab-resistant brain metastases in HER2+ breast cancer. PMC
3. Altitudinal Visual Field Defect as the Presenting Sign of a Brain Tumor: A Case Report. PMC
4. Central neurocytomas: Decision-making process of postoperative treatment. Lesson learned. PMC