Kháng nguyên ung thư biểu mô phôi (CEA)

Kháng nguyên ung thư biểu mô phôi là gì

Kháng nguyên ung thư biểu mô phôi (CEA, tên tiếng Anh carcinoembryonic antigen) là một protein giúp tế bào phân chia nhanh. Thai nhi có rất nhiều CEA, nhưng sau khi sinh lượng này giảm nhanh, nên người lớn chỉ có rất ít hoặc gần như không có [1]. Khi CEA tăng ở người lớn, nó có thể là một dấu ấn khối u [1] [3].

Các loại ung thư có thể làm CEA tăng [1] [2]:

• Ung thư đại trực tràng (thường gặp nhất).
• Ung thư tụy, gan, phổi, vú, buồng trứng, tuyến giáp, tuyến tiền liệt.

CEA cũng có thể tăng do nhiều nguyên nhân không phải ung thư [1] [3]:

• Hút thuốc lá.
• Viêm dạ dày, loét dạ dày.
• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
• Bệnh gan như xơ gan, gan nhiễm mỡ; sỏi mật.
• Viêm túi thừa, bệnh Crohn và các bệnh viêm, tự miễn khác.
• Đái tháo đường.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

CEA không dùng để tầm soát hay chẩn đoán ung thư, vì người bị ung thư vẫn có thể có CEA bình thường, còn nhiều bệnh lành tính lại làm CEA tăng [1].

CEA hữu ích nhất ở người đã được chẩn đoán ung thư, đặc biệt ung thư đại trực tràng [1]:

• Trước điều trị: mức CEA ban đầu, cùng giai đoạn bệnh, giúp bác sĩ ước đoán tiên lượng. Đây cũng là mốc để so sánh về sau [1].
• Trong điều trị: CEA giảm dần thường cho thấy điều trị đang có hiệu quả [1] [3].
• Sau điều trị: CEA tăng trở lại có thể là dấu hiệu ung thư quay lại [1] [3]. Tùy loại và giai đoạn ung thư, người bệnh có thể được xét nghiệm CEA định kỳ, ví dụ mỗi 3 đến 6 tháng trong 5 năm đầu sau điều trị [1].

Xét nghiệm và đọc kết quả

Cách làm: thường là xét nghiệm máu tĩnh mạch, mất chưa đến năm phút [1]. Hiếm hơn, CEA được đo trong dịch não tuỷ, dịch màng phổi hoặc dịch ổ bụng [1].

Chuẩn bị: thường không cần gì đặc biệt. Người hút thuốc có thể được dặn tạm ngừng một thời gian trước xét nghiệm, vì hút thuốc làm CEA tăng [1].

Đọc kết quả [1]:

• Trước điều trị, CEA thấp có thể gợi ý khối u nhỏ, chưa lan; CEA cao có thể gợi ý khối u lớn hơn hoặc đã lan rộng. Dù vậy, cần thêm xét nghiệm khác để đánh giá chính xác.
• Khi theo dõi, bác sĩ so sánh với các lần đo trước. Ví dụ sau mổ ung thư đại trực tràng, CEA vẫn cao có thể nghĩa là khối u chưa được lấy hết hoặc bệnh đang phát triển lại.
• CEA giảm rồi tăng lại có thể là tái phát.
• Tuy nhiên, CEA cao hoặc tăng không phải lúc nào cũng có nghĩa điều trị thất bại hay bệnh quay lại; bác sĩ sẽ cho làm thêm xét nghiệm để tìm nguyên nhân.

Mẹo nhỏ: các phòng xét nghiệm có thể dùng phương pháp khác nhau, cho kết quả không hoàn toàn giống nhau. Nên làm xét nghiệm CEA ở cùng một nơi để việc so sánh qua thời gian chính xác hơn [1].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Chỉ số CEA của tôi trước điều trị là bao nhiêu, và có đủ cao để dùng theo dõi không?
• Tôi cần xét nghiệm CEA bao lâu một lần sau điều trị?
• Nếu CEA tăng nhẹ, tôi cần làm thêm những gì?
• Tôi có hút thuốc hoặc có bệnh gan, điều đó ảnh hưởng thế nào đến kết quả?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, CEA Test: https://medlineplus.gov/lab-tests/cea-test/
2. National Cancer Institute, Tumor Markers in Common Use: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-markers-list
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, "carcinoembryonic antigen": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/carcinoembryonic-antigen