Dactinomycin (Cosmegen)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Dactinomycin (còn gọi là actinomycin D) là thuốc hoá trị dạng truyền tĩnh mạch, biệt dược gốc là Cosmegen. [1] [2] Về bản chất, dactinomycin là một loại kháng sinh nhưng chỉ được dùng trong hoá trị ung thư, không dùng để chữa nhiễm khuẩn. Thuốc làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào ung thư trong cơ thể. [2]

Thuốc ở dạng bột, được pha thành dung dịch rồi truyền vào tĩnh mạch tại cơ sở y tế, dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm dùng thuốc hoá trị. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đưa thuốc trực tiếp vào vùng cơ thể hoặc cơ quan có khối u (kỹ thuật tưới truyền khu vực). [2] [3]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, dactinomycin được dùng cho: [3]

• U Wilms (một loại ung thư thận hay gặp ở trẻ em), ở người lớn và trẻ em, như một phần của phác đồ hoá trị phối hợp nhiều giai đoạn.
• Sarcoma cơ vân (ung thư hình thành từ mô cơ), ở người lớn và trẻ em, trong phác đồ phối hợp nhiều giai đoạn.
• Sarcoma Ewing (ung thư ở xương hoặc mô mềm), ở người lớn và trẻ em, trong phác đồ phối hợp nhiều giai đoạn.
• Ung thư tinh hoàn thể không phải u tinh (nonseminoma) đã di căn, trong phác đồ phối hợp nhiều giai đoạn.
• U nguyên bào nuôi thai kỳ (khối u hình thành từ mô nhau thai trong tử cung), dùng đơn độc hoặc phối hợp.
• Một số khối u đặc tái phát tại chỗ hoặc tại vùng ở người lớn, dùng qua kỹ thuật tưới truyền khu vực nhằm giảm nhẹ hoặc hỗ trợ điều trị.

Ở trẻ em mắc u Wilms và sarcoma cơ vân, dactinomycin thường được phối hợp với các thuốc khác, phẫu thuật và xạ trị. [2] Thuốc cũng đang được nghiên cứu trong các loại ung thư khác. [1]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Dactinomycin là một thuốc hoá trị lâu đời và là một thành phần của nhiều phác đồ phối hợp chuẩn cho các khối u kể trên, đặc biệt ở trẻ em. [1] [3] Lợi ích của thuốc được đánh giá trong bối cảnh cả phác đồ (gồm nhiều thuốc, phẫu thuật, xạ trị), không phải khi dùng riêng lẻ. Với u nguyên bào nuôi thai kỳ, thuốc có thể được dùng đơn độc. [3]

Các nguồn tham khảo của bài viết này không nêu số liệu hiệu quả cụ thể từ một thử nghiệm riêng. Người bệnh và gia đình nên hỏi bác sĩ về khả năng đáp ứng và tiên lượng của phác đồ cụ thể đang áp dụng, vì điều này phụ thuộc nhiều vào loại u, giai đoạn và đặc điểm sinh học của khối u.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp gồm nhiễm trùng, rụng tóc, phát ban, nuốt khó, mệt mỏi, sốt, buồn nôn, nôn, thiếu máu, giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu, viêm niêm mạc miệng và tổn thương gan. [3] Người bệnh cũng có thể bị đau bụng, tiêu chảy. [2]

Hãy báo bác sĩ hoặc điều dưỡng ngay nếu có:

• Đau, ngứa, đỏ, sưng, phồng rộp hoặc loét tại chỗ truyền: thuốc có thể thoát ra mô xung quanh gây tổn thương nặng. Khi đó việc truyền cần được dừng ngay và chườm lạnh. [2] [3]
• Sốt, đau họng, ho kéo dài, nghẹt mũi hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khác; nhiễm trùng huyết có thể gây tử vong. [2] [3]
• Chảy máu, bầm tím bất thường, phân đen hoặc có máu đỏ. [2]
• Vàng da, vàng mắt, đau hạ sườn phải, chán ăn, mệt lả, tăng cân nhanh, bụng to: có thể là tổn thương gan hoặc bệnh tắc tĩnh mạch gan, có thể nặng hoặc tử vong. [2] [3]
• Loét miệng họng nặng, phát ban có bọng nước hoặc bong da: phản ứng da niêm mạc nặng, cần ngừng thuốc. [2] [3]
• Nổi mề đay, khó thở, khó nuốt. [2]
• Tiểu ít, phù mặt, tay chân: dấu hiệu ảnh hưởng thận. [2] [3]

Dactinomycin làm tăng nguy cơ mắc ung thư thứ phát, kể cả bệnh bạch cầu, sau điều trị. [2] [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Công thức máu được kiểm tra trước mỗi đợt; đợt sau có thể bị hoãn nếu tủy xương chưa hồi phục. [3]
• Chức năng gan (men gan, phosphatase kiềm, bilirubin) được kiểm tra trước và trong điều trị; bác sĩ theo dõi cân nặng, kích thước gan và dịch ổ bụng để phát hiện bệnh tắc tĩnh mạch gan. [3]
• Chức năng thận và điện giải được kiểm tra thường xuyên. [3]
• Giữ đúng mọi lịch hẹn khám và xét nghiệm. Bác sĩ có thể ngừng hoặc hoãn điều trị nếu có tác dụng phụ. [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Xạ trị: dactinomycin làm tăng độc tính của xạ trị và có thể gây hiện tượng "nhớ lại tia xạ" (vùng da từng chiếu xạ bị viêm đỏ trở lại). Bác sĩ thường điều chỉnh liều khi dùng cùng xạ trị và thận trọng nếu dùng trong vòng hai tháng sau xạ trị. Hãy báo bác sĩ nếu đã hoặc đang xạ trị. [2] [3]
• Vắc xin: không nên tiêm vắc xin virus sống trước hoặc trong khi điều trị; không tiêm bất kỳ vắc xin nào khi chưa hỏi bác sĩ. [2] [3]
• Thuỷ đậu, zona: báo bác sĩ nếu đang bị thuỷ đậu hoặc zona; bác sĩ có thể không dùng thuốc trong trường hợp này. [2]
• Mang thai và cho con bú: thuốc có thể gây hại cho thai nhi; cần tránh thai hiệu quả; không có thai hoặc cho con bú trong khi điều trị. [2] [3]
• Báo bác sĩ mọi thuốc, vitamin, thực phẩm chức năng và thảo dược đang dùng. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Dactinomycin nằm ở vị trí nào trong phác đồ điều trị của tôi (hoặc của con tôi), và phối hợp với những thuốc, phẫu thuật hay xạ trị nào?
• Mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát bệnh?
• Tôi cần làm gì để phòng nhiễm trùng giữa các đợt truyền?
• Những dấu hiệu nào ở gan hoặc ở chỗ truyền cần báo ngay?
• Nếu đang xạ trị, việc dùng dactinomycin cần điều chỉnh thế nào?
• Nguy cơ ung thư thứ phát và ảnh hưởng lâu dài lên sự phát triển, khả năng sinh sản là gì?
• Chi phí điều trị là bao nhiêu và bảo hiểm y tế có chi trả không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Dactinomycin
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Dactinomycin
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Dactinomycin Injection, Powder, Lyophilized, For Solution [Eugia Us Llc]