Belzutifan (Welireg)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Belzutifan là thuốc nhắm trúng đích dùng đường uống, biệt dược gốc là Welireg của hãng Merck (MSD). [1] [2] Thuốc thuộc nhóm thuốc ức chế yếu tố cảm ứng thiếu oxy, cụ thể là ức chế HIF-2α. [3] [2]

HIF-2α là một protein giúp tế bào "cảm nhận" và thích nghi khi thiếu oxy, bằng cách bật các gen thúc đẩy tăng sinh mạch máu và phát triển tế bào. Bình thường, protein VHL liên tục phân huỷ HIF-2α. Khi protein VHL mất chức năng (như ở người mắc bệnh von Hippel-Lindau), HIF-2α tích tụ và thúc đẩy khối u phát triển. Belzutifan chặn hoạt động của HIF-2α, nhờ đó làm chậm sự phát triển của khối u. [3] [2]

Thuốc được uống mỗi ngày một lần, lúc no hoặc lúc đói đều được, nuốt nguyên viên. [3]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, belzutifan được dùng cho: [1] [2]

• Người trưởng thành mắc bệnh von Hippel-Lindau (một bệnh di truyền hiếm gây nhiều khối u và nang) cần điều trị ung thư thận, u nguyên bào mạch máu ở não và tuỷ sống, hoặc u thần kinh nội tiết tuỵ, nhưng chưa cần phẫu thuật ngay.
• Ung thư thận có thành phần tế bào sáng: dùng đơn độc khi bệnh tiến xa và đã tiến triển sau cả thuốc ức chế PD-1 hoặc PD-L1 lẫn thuốc ức chế tyrosine kinase nhắm thụ thể VEGF; hoặc phối hợp pembrolizumab làm điều trị bổ trợ sau phẫu thuật cắt thận ở người có nguy cơ tái phát trung bình cao hoặc cao.
• U tế bào ưa crôm hoặc u cận hạch tiến xa tại chỗ, không mổ được hoặc đã di căn, ở người lớn và trẻ từ 12 tuổi trở lên.

Hiệu quả theo nghiên cứu

• Bệnh von Hippel-Lindau (LITESPARK-004, 61 người): khoảng 49% có khối u thận thu nhỏ rõ; ở nhóm có u nguyên bào mạch máu thần kinh trung ương, tỷ lệ đáp ứng khoảng 63%; ở nhóm có u thần kinh nội tiết tuỵ, khoảng 83%. Phần lớn đáp ứng kéo dài trên 1 năm. Các nang quanh u nguyên bào mạch máu cũng nhỏ đi. [2]
• Ung thư thận tiến xa đã điều trị (LITESPARK-005, 746 người): so với everolimus, belzutifan giảm khoảng 25% nguy cơ bệnh tiến triển hoặc tử vong, và tỷ lệ khối u thu nhỏ cao hơn rõ (22% so với 4%). Thời gian sống còn toàn bộ trung vị là 21 tháng so với 18 tháng. [2]
• Điều trị bổ trợ sau mổ ung thư thận (LITESPARK-022): thêm belzutifan vào pembrolizumab giảm khoảng 28% nguy cơ tái phát, di căn hoặc tử vong so với pembrolizumab và giả dược. [2]
• U tế bào ưa crôm hoặc u cận hạch (LITESPARK-015, 72 người): khoảng 26% có khối u thu nhỏ rõ. [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ đặc trưng nhất là thiếu máu: giảm huyết sắc tố gặp ở gần như tất cả người bệnh (khoảng 88% đến 96% tuỳ nghiên cứu), thường xuất hiện trong khoảng tháng đầu, có thể nặng và cần truyền máu. [2] Tác dụng phụ quan trọng thứ hai là thiếu oxy (độ bão hoà oxy trong máu giảm), có thể nặng đến mức phải thở oxy hoặc nhập viện. [2]

Các tác dụng phụ thường gặp khác gồm mệt mỏi, tăng creatinine, đau đầu, chóng mặt, tăng đường huyết, buồn nôn, đau cơ xương, khó thở, tăng men gan. [2] Một số ít trường hợp nặng được ghi nhận gồm phản vệ, bong võng mạc, tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc. [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Khó thở, hụt hơi khi gắng sức hoặc khi nghỉ, đau ngực: có thể là thiếu oxy. [3] [2]
• Mệt nhiều, cảm giác lạnh, da xanh, tim đập nhanh: có thể là thiếu máu nặng. [3] [2]
• Thay đổi thị lực: cần khám mắt; bong võng mạc và tắc tĩnh mạch võng mạc đã được ghi nhận dù hiếm. [3] [2]
• Chảy máu hoặc bầm tím bất thường, tim đập chậm, nhanh hoặc không đều. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Xét nghiệm huyết sắc tố trước khi bắt đầu và định kỳ trong suốt quá trình điều trị. Bác sĩ có thể tạm ngừng, giảm liều hoặc ngừng hẳn thuốc tuỳ mức độ thiếu máu. [2]
• Đo độ bão hoà oxy (bằng máy kẹp ngón tay) trước khi bắt đầu và định kỳ, cả lúc nghỉ và khi gắng sức. [2]
• Chụp chiếu định kỳ để đánh giá khối u. Lưu ý thời gian đến khi khối u nhỏ đi có thể kéo dài vài tháng (khoảng 3 đến 8 tháng trong bệnh von Hippel-Lindau). [2]

Uống thuốc vào khoảng cùng giờ mỗi ngày. Nếu quên, uống ngay khi nhớ ra trong cùng ngày; không uống gấp đôi. Nếu nôn sau khi uống, không uống bù mà chờ đến liều hôm sau. Tiếp tục dùng thuốc dù thấy khoẻ; không tự ngừng. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc có thể làm mất tác dụng của thuốc tránh thai nội tiết (viên uống, miếng dán, vòng, que cấy, thuốc tiêm). Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung về nguy cơ gây hại thai nhi. Cần kiểm tra tình trạng mang thai trước khi điều trị và dùng biện pháp tránh thai không nội tiết trong khi điều trị và 1 tuần sau liều cuối; điều này áp dụng cho cả nam giới có bạn đời có khả năng mang thai. [3] [2]
• Thuốc ức chế men UGT2B17 hoặc CYP2C19 làm tăng nồng độ belzutifan, nên cần theo dõi thiếu máu và thiếu oxy, có thể phải giảm liều. [2]
• Belzutifan có thể làm giảm hiệu quả của một số thuốc chuyển hoá qua CYP3A4; tránh dùng cùng các thuốc mà chỉ cần giảm nồng độ một chút đã mất tác dụng. [2]
• Không cho con bú trong khi điều trị và 1 tuần sau liều cuối. Thuốc có thể làm giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. [3]
• Báo bác sĩ nếu từng bị thiếu máu, bệnh thận hoặc bệnh gan, và kể đủ các thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có cần xét nghiệm gen VHL, và người thân của tôi có cần kiểm tra không?
• Mức huyết sắc tố bao nhiêu thì tôi cần truyền máu hoặc giảm liều?
• Tôi có nên mua máy đo độ bão hoà oxy để tự theo dõi tại nhà không?
• Tôi nên dùng biện pháp tránh thai nào khi thuốc làm mất tác dụng thuốc tránh thai nội tiết?
• Bao lâu thì biết thuốc có tác dụng với khối u của tôi?
• Thuốc có sẵn ở Việt Nam không, và chi phí cùng chương trình hỗ trợ ra sao?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Belzutifan
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Welireg (Belzutifan) Tablet, Film Coated [Merck Sharp & Dohme Llc]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Belzutifan