Alemtuzumab (Campath)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Alemtuzumab là một kháng thể đơn dòng, biệt dược gốc dùng trong ung thư là Campath (hãng Genzyme). [1] [2] Thuốc gắn vào protein CD52 nằm trên bề mặt tế bào lympho (một loại bạch cầu), rồi kích hoạt hệ miễn dịch tiêu diệt các tế bào này, trong đó có tế bào bạch cầu ác tính. [3] [2]

Cùng hoạt chất alemtuzumab còn có một sản phẩm khác mang tên Lemtrada dùng cho bệnh đa xơ cứng; bài này chỉ nói về Campath dùng trong ung thư máu. [3]

Tình trạng lưu hành: tại Hoa Kỳ, Campath không bán rộng rãi mà chỉ được cung cấp qua một chương trình phân phối hạn chế (Campath Distribution Program). Bác sĩ phải đăng ký với chương trình, và thuốc được gửi thẳng đến bác sĩ, bệnh viện hoặc nhà thuốc. [1] [3] Hãy hỏi bác sĩ về khả năng tiếp cận thuốc tại Việt Nam.

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, alemtuzumab được dùng đơn độc để điều trị bệnh bạch cầu lympho mạn tính tế bào B. [1] [2] Trong nghiên cứu, thuốc được dùng cho cả người chưa điều trị và người đã dùng nhiều phác đồ hoá trị trước đó. [2]

Hiện nay có nhiều thuốc mới hơn cho bệnh bạch cầu lympho mạn tính; bác sĩ sẽ cân nhắc vị trí của alemtuzumab trong phác đồ dựa trên tình trạng bệnh và các lựa chọn sẵn có.

Hiệu quả theo nghiên cứu

• Người bệnh chưa điều trị (nghiên cứu ngẫu nhiên, 297 người): so với chlorambucil (một thuốc hoá trị dạng uống), alemtuzumab kéo dài thời gian sống không bệnh tiến triển (trung vị 14,6 tháng so với 11,7 tháng). Tỷ lệ đáp ứng là 83% so với 55%, và tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn là 24% so với 2%. [2]
• Người bệnh đã điều trị trước (ba nghiên cứu một nhánh, 149 người đã dùng thuốc alkyl hoá, fludarabine hoặc hoá trị khác): tỷ lệ đáp ứng một phần từ 21% đến 31%, đáp ứng hoàn toàn từ 0% đến 2%. [2]

Tình trạng bệnh có thể cải thiện sau 4 đến 6 tuần, nhưng một đợt điều trị thường kéo dài khoảng 12 tuần. [3]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về ba nguy cơ có thể gây tử vong: giảm tế bào máu, phản ứng khi truyền và nhiễm trùng. [2]

Các tác dụng phụ thường gặp gồm phản ứng khi truyền (sốt, rét run, tụt huyết áp, nổi mày đay, buồn nôn, phát ban, tim đập nhanh, khó thở), giảm tế bào máu, nhiễm virus cự bào (CMV) và các nhiễm trùng khác, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng, mất ngủ và lo âu. [2]

• Giảm tế bào máu: thuốc có thể gây suy tuỷ, thiếu máu tan máu tự miễn, giảm tiểu cầu tự miễn, kể cả trường hợp tử vong. [2]
• Suy giảm miễn dịch kéo dài: số tế bào lympho, đặc biệt là tế bào CD4, giảm rất sâu và hồi phục chậm trong nhiều tháng, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng. [2]

Hãy gọi bác sĩ ngay nếu có: [3]

• Bầm tím hoặc chảy máu bất thường, chấm đỏ tím trên da, da xanh xao, yếu, mệt nhiều.
• Sốt, ho, đau họng, vết thương sưng đỏ, chảy mủ hoặc chậm lành.
• Trong hoặc sau khi truyền: sốt, rét run, buồn nôn, nôn, nổi mày đay, ngứa, khó thở hoặc khó nuốt, cảm giác thắt họng, sưng mắt, mặt, môi, lưỡi, khàn tiếng, chóng mặt, ngất, tim đập nhanh hoặc không đều, đau ngực.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Thuốc được truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế trong ít nhất 2 giờ. Bác sĩ bắt đầu ở mức thấp rồi tăng dần trong vài ngày đầu để cơ thể thích nghi, sau đó thường truyền cách ngày, vài lần mỗi tuần. [3] [2] Trước mỗi lần truyền, người bệnh được dùng thuốc dự phòng phản ứng; các thuốc này có thể gây buồn ngủ nên nên có người thân đưa đón. [3]

• Xét nghiệm công thức máu và tiểu cầu hằng tuần trong thời gian điều trị; sau điều trị, theo dõi số tế bào CD4 cho đến khi hồi phục. [2]
• Dùng thuốc phòng ngừa viêm phổi do Pneumocystis và nhiễm virus herpes trong khi điều trị và ít nhất 2 tháng sau đó, đúng theo chỉ dẫn. [3] [2]
• Nếu cần truyền máu, chỉ nhận chế phẩm máu đã chiếu xạ. [3] [2]
• Bác sĩ sẽ tạm ngừng thuốc khi giảm tế bào máu nặng hoặc nhiễm trùng nặng, và ngừng hẳn nếu giảm tế bào máu do tự miễn. [2]

Để giảm nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng: dùng bàn chải mềm, dao cạo điện, tránh thể thao va chạm, rửa tay thường xuyên và tránh tiếp xúc người đang ho, cảm. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Chưa có nghiên cứu chính thức về tương tác thuốc. Hãy báo bác sĩ mọi thuốc, vitamin, thực phẩm chức năng và thảo dược đang dùng. [3] [2]
• Không tiêm vắc xin sống trong và sau khi điều trị nếu chưa hỏi bác sĩ. [3] [2]
• Thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Cần thử thai trước khi điều trị, tránh thai trong khi điều trị và 3 tháng sau liều cuối; không cho con bú trong thời gian này. Trẻ sinh ra từ người mẹ dùng thuốc khi mang thai có thể phải hoãn tiêm vắc xin sống. [3]
• Thuốc có thể làm giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. [3]
• Báo bác sĩ hoặc nha sĩ nếu sắp phẫu thuật hay làm răng. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao alemtuzumab phù hợp với tôi hơn các thuốc mới cho bệnh bạch cầu lympho mạn tính?
• Thuốc có tiếp cận được tại Việt Nam không, và qua kênh nào?
• Tôi cần dùng những thuốc phòng nhiễm trùng nào, trong bao lâu?
• Tôi cần xét nghiệm máu và theo dõi virus cự bào thế nào?
• Nếu cần truyền máu, làm sao đảm bảo dùng chế phẩm đã chiếu xạ?
• Tôi cần lưu ý gì về tiêm vắc xin cho bản thân và người nhà?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Alemtuzumab
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Campath (Alemtuzumab) Injection [Genzyme Corporation]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Alemtuzumab