Dấu hiệu ung thư xương giai đoạn đầu là gì?

Dấu hiệu sớm của ung thư xương thường không đặc hiệu, dễ bị nhầm với chấn thương, đau cơ, viêm khớp hoặc tình trạng vận động quá mức. Đau xương kéo dài hoặc tăng dần, sưng hay xuất hiện khối bất thường, hạn chế vận động và đi khập khiễng là những biểu hiện cần được chú ý, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn với ung thư xương.

Những dấu hiệu có thể xuất hiện sớm

Đau xương kéo dài hoặc tái diễn là biểu hiện thường được quan tâm nhất. Cơn đau có thể bắt đầu âm ỉ, lúc xuất hiện lúc biến mất, sau đó tăng dần hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt. Đau có thể rõ hơn khi vận động, nhưng cũng có thể xuất hiện khi nghỉ. Vị trí đau thường liên quan đến vùng xương có tổn thương, chẳng hạn xương đùi, cánh tay, cẳng chân hoặc vùng chậu.

Tuy nhiên, đau xương là triệu chứng rất phổ biến và phần lớn không phải do ung thư. Ở trẻ em và người trẻ, đau do chơi thể thao, va chạm nhẹ, căng cơ hoặc đau tăng trưởng có thể có biểu hiện tương tự. Điểm đáng lưu ý là cơn đau không giảm như dự kiến, trở nên thường xuyên hơn hoặc không giải thích được bằng một chấn thương rõ ràng.

Sưng, nổi cục hoặc cảm giác vùng xương dày lên cũng có thể là dấu hiệu ban đầu. Khối sưng đôi khi không đau, nhưng có thể gây căng tức, nóng hoặc khiến người bệnh nhận thấy sự khác biệt giữa hai bên cơ thể. Trong một báo cáo về sarcoma Ewing, một loại ung thư xương thường gặp hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên, người bệnh có đau và sưng đùi phải kéo dài, kèm đi khập khiễng [1]. Đây là một trường hợp cụ thể, không có nghĩa mọi người bị ung thư xương đều có biểu hiện giống nhau.

Hạn chế vận động hoặc thay đổi cách đi lại có thể xảy ra khi tổn thương nằm gần khớp hoặc ở xương chịu lực. Người bệnh có thể khó cử động vai, khuỷu tay, gối hoặc háng; trẻ có thể không muốn chạy nhảy, thường xuyên bế chân hoặc đi khập khiễng. Một số người chỉ cảm thấy yếu chi, giảm khả năng cầm nắm hoặc không thực hiện được những động tác trước đây vốn dễ dàng.

Gãy xương sau va chạm nhẹ hoặc khi vận động bình thường là dấu hiệu cần đánh giá sớm. Khối u có thể làm cấu trúc xương yếu đi, dù biểu hiện này không phải lúc nào cũng xuất hiện ở giai đoạn đầu. Nếu đau và sưng bắt đầu sau chấn thương, không nên mặc định nguyên nhân chỉ là chấn thương, nhất là khi mức độ đau kéo dài bất thường hoặc phim chụp cho thấy vùng xương có điểm bất thường. Một báo cáo về ung thư xương ở người lớn cho thấy tổn thương ban đầu có thể bị quy cho hậu quả của chấn thương và tình trạng viêm, làm chậm quá trình nhận diện bệnh [3].

Vì sao ung thư xương dễ bị bỏ sót lúc đầu?

Ung thư xương nguyên phát là bệnh hiếm. Hai loại thường được nhắc đến là sarcoma xương và sarcoma Ewing, trong đó sarcoma Ewing chủ yếu gặp ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ [2]. Do bệnh hiếm và triệu chứng ban đầu không đặc hiệu, người bệnh có thể được thăm khám như trường hợp đau cơ, bong gân, viêm khớp hoặc chấn thương thể thao.

Một tổng quan hệ thống về sarcoma xương nguyên phát ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ nhận xét rằng các triệu chứng thường khó nhận biết, khiến khoảng thời gian từ khi có triệu chứng đến khi chẩn đoán có thể kéo dài và rất khác nhau giữa các nghiên cứu [4]. Những khối u nằm ở vị trí trung tâm cơ thể cũng có thể được phát hiện muộn hơn. Điều này không có nghĩa người bệnh hoặc gia đình đã làm sai, mà phản ánh sự khó khăn vốn có trong nhận diện một căn bệnh hiếm.

Tuổi mắc bệnh cũng không hoàn toàn giống nhau giữa các loại ung thư xương. Sarcoma Ewing thường được mô tả ở trẻ em và người trẻ, nhưng các loại u xương khác có thể gặp ở người trưởng thành. Vì vậy, không nên loại trừ bệnh chỉ vì người bệnh còn nhỏ hoặc đã lớn tuổi. Đồng thời, chỉ có đau xương cũng chưa đủ để kết luận là ung thư.

Khi nào nên đi khám?

Bạn nên đăng ký khám nếu có đau xương không rõ nguyên nhân, kéo dài hoặc ngày càng tăng; đau tái diễn dù đã nghỉ ngơi; sưng hoặc khối cứng không biến mất; khó vận động, đi khập khiễng; hoặc đau kèm gãy xương sau một tác động nhẹ. Trẻ không muốn chạy nhảy, thường xuyên than đau tại cùng một vị trí hoặc có thay đổi dáng đi cũng nên được người lớn đưa đi đánh giá.

Cần đi khám sớm hơn nếu vùng sưng phát triển nhanh, đau ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ, vận động bị hạn chế nhiều, hoặc người bệnh có biểu hiện toàn thân như mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém hay sụt cân không chủ ý. Những triệu chứng này không đặc hiệu cho ung thư xương và có thể do nhiều bệnh khác, nhưng sự kết hợp của nhiều dấu hiệu hoặc diễn tiến xấu dần cần được xem xét nghiêm túc.

Không nên tự theo dõi quá lâu chỉ vì triệu chứng ban đầu nhẹ. Ngược lại, cũng không nên quá hoang mang sau một lần đau xương, bởi nguyên nhân lành tính phổ biến hơn nhiều. Cách phù hợp là ghi nhận vị trí đau, thời điểm xuất hiện, mức độ ảnh hưởng đến vận động, có sưng hay không và tiền sử chấn thương để cung cấp cho bác sĩ.

Bác sĩ sẽ kiểm tra như thế nào?

Bác sĩ thường bắt đầu bằng hỏi bệnh và khám vùng đau, sau đó có thể chỉ định chụp X quang tùy tình huống. Nếu hình ảnh hoặc diễn tiến lâm sàng còn nghi ngờ, người bệnh có thể cần chụp cộng hưởng từ, chụp cắt lớp vi tính hoặc các xét nghiệm đánh giá phạm vi tổn thương. Những phương pháp này giúp xem cấu trúc xương, mô mềm xung quanh và khả năng tổn thương ở vị trí khác.

Chẩn đoán xác định thường cần sinh thiết, nghĩa là lấy một mẫu mô để bác sĩ giải phẫu bệnh kiểm tra. Với sarcoma Ewing, việc phân biệt với các khối u khác đôi khi khó khăn và có thể cần thêm xét nghiệm hóa mô miễn dịch hoặc xét nghiệm phân tử [5]. Vì vậy, không nên tự chẩn đoán dựa trên một triệu chứng, một phim chụp đơn lẻ hoặc thông tin trên mạng.

Điều trị ung thư xương cần được lập kế hoạch bởi nhóm chuyên khoa, thường gồm bác sĩ ung bướu, ngoại khoa, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh và các chuyên ngành liên quan. Nghiên cứu về hành trình chẩn đoán và điều trị nhấn mạnh vai trò của chẩn đoán phù hợp và điều trị kịp thời tại cơ sở có kinh nghiệm về sarcoma [2]. Mỗi trường hợp khác nhau về tuổi, vị trí u, loại mô bệnh học và mức độ lan rộng, nên tiên lượng và phương án điều trị không thể suy ra chỉ từ dấu hiệu ban đầu.

Nếu bạn hoặc trẻ có đau xương kéo dài, sưng bất thường hoặc thay đổi vận động, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để được khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Askin Tumor Presents with Ewing Sarcoma of the Femur in Young Female Patient: Case Report and Literature Review. PMC
2. Assessment of Clinical Time Intervals Along the Patient Journey with Overall Survival in Localized Osteosarcoma and Ewing Sarcoma: A 20-Year Tertiary Sarcoma Centre Experience. PMC
3. High-Grade Undifferentiated Pleomorphic Sarcoma of the Distal Tibia Presenting as a Radiographically Benign-Appearing Lesion: A Case Report and Review of the Literature. PMC
4. Diagnostic Intervals in Children, Adolescents and Young Adults with Primary Bone Sarcoma: A Systematic Review. PMC
5. Understanding Diagnostic Challenges in Ewing Sarcoma – A Report of Two Cases. PMC