Cách phòng ngừa u lympho

Hiện chưa có cách nào phòng ngừa hoàn toàn mọi loại ung thư u lympho, vì đây là một nhóm bệnh rất đa dạng và nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân trực tiếp. Tuy vậy, có thể giảm một phần nguy cơ bằng cách bảo vệ hệ miễn dịch, phòng tránh hoặc điều trị tốt một số nhiễm trùng liên quan, dùng thuốc ức chế miễn dịch đúng chỉ định và đi khám sớm khi có dấu hiệu đáng ngờ.

Hiểu đúng về ung thư u lympho và khả năng phòng ngừa

Ung thư u lympho, còn gọi là lymphoma, là ung thư xuất phát từ tế bào lympho. Đây là các tế bào bạch cầu thuộc hệ miễn dịch, có nhiệm vụ nhận biết và chống lại tác nhân gây bệnh. Bệnh được chia thành nhiều nhóm khác nhau, thường được nhắc đến là u lympho Hodgkin và u lympho không Hodgkin. Mỗi nhóm lại gồm nhiều thể bệnh, có diễn tiến và yếu tố nguy cơ không hoàn toàn giống nhau.

Vì nguyên nhân của u lympho thường là sự kết hợp giữa yếu tố miễn dịch, nhiễm trùng, di truyền tế bào và môi trường, người bệnh không nên tự trách bản thân nếu mắc bệnh. Nhiều người có lối sống lành mạnh vẫn có thể bị u lympho, trong khi phần lớn người có yếu tố nguy cơ lại không phát triển thành ung thư.

Phòng ngừa vì thế nên được hiểu theo hai hướng. Thứ nhất là hạn chế những nguy cơ có thể thay đổi được. Thứ hai là nhận biết sớm triệu chứng để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Phát hiện sớm không phải lúc nào cũng ngăn được bệnh xuất hiện, nhưng thường giúp người bệnh có thêm cơ hội lựa chọn điều trị phù hợp.

Bảo vệ hệ miễn dịch và phòng tránh nhiễm trùng liên quan

Hệ miễn dịch suy yếu kéo dài là một yếu tố có thể làm tăng nguy cơ một số loại u lympho. Điều này có thể gặp ở người nhiễm HIV chưa được điều trị tốt, người dùng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng, người có bệnh tự miễn cần điều trị đặc hiệu, hoặc người có suy giảm miễn dịch bẩm sinh. Tuy nhiên, không phải ai suy giảm miễn dịch cũng mắc u lympho.

Một số virus có liên quan đến một vài thể u lympho. Trong đó, virus Epstein Barr, viết tắt là EBV, là virus được nghiên cứu nhiều. EBV hiện diện rất phổ biến trên toàn cầu, với hơn 95% dân số từng mang virus này. Dù vậy, đa số người nhiễm không có triệu chứng đáng kể, nhờ hệ miễn dịch kiểm soát virus. Nguy cơ ung thư liên quan EBV có thể tăng trong một số hoàn cảnh, đặc biệt khi hệ miễn dịch suy yếu và không kiểm soát được virus hiệu quả [3].

Hiện chưa có vắc xin phòng EBV cho người [3]. Vì vậy, không có biện pháp tiêm chủng đặc hiệu để phòng toàn bộ các u lympho liên quan virus này. Điều quan trọng hơn là duy trì sức khỏe miễn dịch và quản lý tốt các bệnh nền.

Các thông tin y khoa chung có thể áp dụng gồm:

Không dùng chung kim tiêm, dụng cụ có nguy cơ dính máu và thực hành tình dục an toàn để giảm nguy cơ nhiễm HIV cũng như các bệnh lây truyền qua đường máu và đường tình dục.

Nếu đã nhiễm HIV, cần điều trị thuốc kháng virus đều đặn theo hướng dẫn chuyên khoa. Việc kiểm soát tốt virus giúp bảo vệ hệ miễn dịch và giảm các biến chứng liên quan suy giảm miễn dịch.

Nếu đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, thuốc sinh học hoặc thuốc sau ghép tạng, không tự ý ngừng thuốc vì có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Hãy tái khám đúng lịch để bác sĩ cân bằng giữa lợi ích điều trị bệnh nền và nguy cơ nhiễm trùng, ung thư.

Tiêm các vắc xin phù hợp theo tuổi, bệnh nền và tư vấn của bác sĩ. Vắc xin không được xem là biện pháp phòng trực tiếp u lympho nói chung, nhưng giúp giảm một số nhiễm trùng có thể gây bệnh nặng ở người miễn dịch yếu.

Duy trì lối sống lành mạnh nhưng không nên kỳ vọng quá mức

Không có chế độ ăn, thực phẩm chức năng hay phương pháp thanh lọc cơ thể nào được chứng minh có thể phòng ngừa chắc chắn ung thư u lympho. Người dân nên thận trọng với các quảng cáo cho rằng một loại thuốc nam, nấm, vitamin liều cao hoặc sản phẩm “tăng miễn dịch” có thể ngăn ung thư.

Thông tin sức khỏe chung cho thấy một lối sống lành mạnh có lợi cho sức khỏe toàn diện và có thể hỗ trợ giảm nguy cơ ung thư nói chung. Bạn có thể ưu tiên ăn đa dạng rau, quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn đạm phù hợp. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm quá mặn, nhiều đường hoặc nhiều chất béo. Duy trì cân nặng phù hợp, vận động đều đặn theo thể trạng, ngủ đủ và hạn chế căng thẳng kéo dài cũng là những thói quen đáng duy trì.

Không hút thuốc lá và tránh khói thuốc thụ động. Nếu uống rượu bia, nên hạn chế tối đa. Đây là những lựa chọn có lợi cho sức khỏe tim mạch, hô hấp, gan và nguy cơ nhiều loại ung thư khác, dù không thể khẳng định chúng sẽ ngăn được mọi trường hợp u lympho.

Cần đặc biệt lưu ý không tự mua thuốc corticoid, thuốc “tăng đề kháng” hoặc thực phẩm bổ sung liều cao dùng kéo dài. Một số thuốc có thể ảnh hưởng miễn dịch, che lấp triệu chứng hoặc tương tác với thuốc điều trị bệnh khác. Nếu muốn dùng sản phẩm bổ sung, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, nhất là khi có bệnh gan, thận, bệnh tự miễn hoặc đang điều trị ung thư.

Khi nào nên đi khám để phát hiện sớm?

U lympho có thể biểu hiện rất khác nhau tùy thể bệnh và vị trí tổn thương. Một số trường hợp phát triển chậm, nhưng cũng có loại diễn tiến nhanh. Chẳng hạn, u lympho Burkitt là thể u lympho không Hodgkin tế bào B có tốc độ tăng sinh nhanh và có thể lan rộng sớm [2]. Vì vậy, không nên trì hoãn khám khi có triệu chứng bất thường kéo dài hoặc tiến triển.

Dấu hiệu thường khiến bác sĩ nghĩ đến u lympho gồm hạch to không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi hạch lớn dần, cứng, ít đau hoặc kéo dài. Hạch có thể xuất hiện ở cổ, nách, bẹn, vùng trên xương đòn hay sâu trong ngực và bụng nên đôi khi không sờ thấy.

Người bệnh cũng nên đi khám nếu có sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi đêm nhiều, sụt cân không chủ ý, mệt mỏi tăng dần, ngứa dai dẳng, bụng to hoặc đau tức bụng. Một số người có thể ho kéo dài, khó thở, đau ngực do hạch trong lồng ngực. Nếu có đau xương, yếu cơ, tổn thương da lạ hoặc triệu chứng thần kinh mới xuất hiện, bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân phù hợp, vì biểu hiện của u lympho rất đa dạng.

Các dấu hiệu trên không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư. Nhiễm trùng thông thường, bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn và nhiều tình trạng lành tính khác cũng có thể gây hạch to hoặc sốt. Tuy nhiên, chỉ khám trực tiếp, xét nghiệm và khi cần thiết sinh thiết hạch mới giúp xác định chẩn đoán.

Lưu ý đặc biệt cho người đã mắc u lympho hoặc suy giảm miễn dịch

Nếu đã được chẩn đoán u lympho, mục tiêu không còn là phòng bệnh lần đầu mà là hạn chế nhiễm trùng, biến chứng và tái phát theo kế hoạch điều trị. Người mắc u lympho có nguy cơ diễn tiến nặng hơn khi nhiễm COVID 19 [1]. Trong một nghiên cứu tại Đức, tỷ lệ tiêm chủng ở nhóm người bệnh u lympho trong đợt dịch gần nhất đạt 88%, đồng thời việc sử dụng kháng thể đơn dòng và thuốc kháng virus khi nhiễm cũng tăng lên; các kết cục nặng được ghi nhận ít hơn so với các giai đoạn trước [1]. Điều này không chứng minh vắc xin phòng được u lympho, nhưng cho thấy phòng ngừa và điều trị sớm nhiễm trùng có vai trò quan trọng với người đang mang bệnh.

Người bệnh cần tái khám đúng hẹn, làm xét nghiệm theo lịch, báo sớm nếu sốt hoặc có triệu chứng nhiễm trùng. Mỗi trường hợp u lympho và mức độ suy giảm miễn dịch đều khác nhau. Vì vậy, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để được tư vấn kế hoạch phòng ngừa phù hợp nhất với sức khỏe, thuốc đang dùng và nguy cơ cá nhân của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Change in COVID-19 outcomes in lymphoma patients across pandemic waves: results of the COVID-19-lymphoma registry of the Bavarian Cancer Research Center (BZKF) 2020–2022. PMC
2. Paraneoplastic Myopathy as a Possible Initial Presentation of Sporadic Burkitt Lymphoma in an Immunocompetent Adult: A Case Report. PMC
3. Emerging Biomarkers and Biotherapies for EBV-Associated Cancers. PMC