Virus Epstein-Barr (EBV)

Virus Epstein-Barr là gì

Virus Epstein-Barr (EBV) là một loại virus thuộc họ herpes, rất phổ biến và thường "ngủ yên" trong cơ thể phần lớn người đã nhiễm [1] [2]. Virus này gây bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn, và có liên quan đến một số ung thư như u lympho Burkitt, một số u lympho khác, ung thư vòm họng và ung thư dạ dày [1].

Virus lây chủ yếu qua nước bọt, như khi hôn hoặc dùng chung bàn chải đánh răng, cốc uống nước; ngoài ra có thể lây qua quan hệ tình dục, truyền máu và ghép tạng [2]. Nhiễm virus Epstein-Barr kéo dài suốt đời. Hơn 90% người trên thế giới sẽ nhiễm virus này vào một lúc nào đó trong đời, và phần lớn không có triệu chứng gì [2]. Hiện chưa có vắc xin phòng và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho nhiễm virus Epstein-Barr [2].

Vì gần như ai cũng nhiễm, việc có virus Epstein-Barr trong người không có nghĩa là sẽ bị ung thư. Ung thư chỉ xuất hiện ở một số rất ít người, khi có thêm các yếu tố khác.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Mối liên quan được biết rõ nhất là với ung thư vòm họng (ung thư vòm mũi họng): nhiễm virus Epstein-Barr là một yếu tố nguy cơ của bệnh này [3]. Các yếu tố nguy cơ khác gồm sống ở hoặc có tổ tiên từ một số vùng châu Á, Bắc Phi và Bắc Cực, có người thân mắc ung thư vòm họng, hút thuốc lá, uống nhiều rượu, và ăn nhiều cá, thịt muối [3].

Xét nghiệm virus Epstein-Barr trong máu giúp ích trong cả chẩn đoán lẫn theo dõi ung thư vòm họng [3].

Xét nghiệm EBV DNA và kháng thể

Xét nghiệm gì. Xét nghiệm virus Epstein-Barr là xét nghiệm máu tìm kháng thể chống virus và các đoạn vật liệu di truyền của virus (EBV DNA) [3]. Mẫu là máu tĩnh mạch thông thường, không cần chuẩn bị đặc biệt.

Dùng khi nào. Trong ung thư vòm họng, xét nghiệm có thể được làm khi chẩn đoán, và lặp lại sau điều trị. Nếu kết quả âm tính, bác sĩ có thể xét nghiệm thêm virus sinh u nhú ở người (HPV), vì trong một số ít trường hợp, HPV cũng có thể gây ung thư vòm họng [3].

Ý nghĩa kết quả. Mức kháng thể và EBV DNA trong máu trước và sau điều trị là một trong các yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng, bên cạnh giai đoạn bệnh, kích thước khối u và tình trạng hạch [3]. Vì vậy bác sĩ thường so sánh các lần đo theo thời gian; một kết quả bất thường thường cần được kiểm tra thêm bằng khám và chẩn đoán hình ảnh chứ không tự nó khẳng định bệnh tái phát.

Hạn chế. Kết quả xét nghiệm máu không thay thế sinh thiết. Chẩn đoán ung thư vòm họng vẫn phải dựa vào nội soi và sinh thiết mô. Kết quả giữa các phòng xét nghiệm có thể khác nhau do kỹ thuật và đơn vị đo, nên khi theo dõi, tốt nhất làm ở cùng một nơi.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Ung thư của tôi có liên quan đến virus Epstein-Barr không?
• Mức EBV DNA của tôi trước điều trị là bao nhiêu, và sau điều trị thay đổi thế nào?
• Tôi nên xét nghiệm EBV DNA bao lâu một lần khi theo dõi?
• Nếu chỉ số tăng lên, tôi cần làm thêm những gì?
• Người thân trong gia đình tôi có cần khám tầm soát ung thư vòm họng không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, Epstein-Barr virus: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/epstein-barr-virus
2. National Cancer Institute, Infectious Agents and Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/infectious-agents
3. National Cancer Institute, Nasopharyngeal Cancer Treatment (PDQ®), Patient Version: https://www.cancer.gov/types/head-and-neck/patient/adult/nasopharyngeal-treatment-pdq