Dấu hiệu ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn đầu là gì?

Ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể tiểu khó, tiểu yếu, tiểu nhiều lần hoặc có máu trong nước tiểu, nhưng các dấu hiệu này cũng thường gặp trong phì đại lành tính tiền liệt tuyến và viêm đường tiết niệu. Vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng alone để xác định có ung thư hay không; cần được bác sĩ đánh giá, có thể bao gồm xét nghiệm PSA và thăm khám phù hợp.

Vì sao giai đoạn đầu thường khó nhận biết?

Tiền liệt tuyến nằm dưới bàng quang và bao quanh một phần niệu đạo, là ống dẫn nước tiểu ra ngoài. Ở giai đoạn sớm, khối u có thể còn nhỏ và chưa chèn ép đáng kể vào niệu đạo, cũng chưa lan đến các cơ quan khác. Do đó, nhiều nam giới vẫn đi tiểu bình thường, không đau và không nhận thấy bất kỳ thay đổi nào.

Đây là lý do ung thư tiền liệt tuyến đôi khi được phát hiện tình cờ khi kiểm tra sức khỏe, làm xét nghiệm PSA hoặc thăm khám vì một vấn đề khác. Các nghiên cứu về chăm sóc ung thư tiền liệt tuyến cho thấy tình trạng phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn vẫn đáng lo ngại, đặc biệt tại những nơi khả năng tiếp cận chăm sóc y tế và xét nghiệm còn hạn chế [1]. Tuy nhiên, kết quả này không có nghĩa mọi người có triệu chứng tiết niệu đều bị ung thư.

Cũng cần hiểu rằng giai đoạn đầu không đồng nghĩa với không thể có triệu chứng. Một số người có thể xuất hiện thay đổi khi đi tiểu, nhưng những thay đổi này không đặc hiệu, nghĩa là có thể do nhiều bệnh lý khác gây ra.

Những dấu hiệu có thể gặp

Các biểu hiện dưới đây có thể xuất hiện ở người mắc ung thư tiền liệt tuyến, nhưng không phải là dấu hiệu chắc chắn của ung thư:

Thay đổi khi đi tiểu

Người bệnh có thể thấy:

1. Khó bắt đầu dòng tiểu hoặc phải chờ mới tiểu được.

2. Dòng nước tiểu yếu, ngắt quãng hoặc nhỏ giọt cuối bãi.

3. Cảm giác tiểu chưa hết, vẫn còn muốn đi ngay sau khi vừa đi tiểu.

4. Đi tiểu nhiều lần, đặc biệt là ban đêm.

5. Tiểu gấp, khó nhịn khi buồn tiểu.

6. Đau hoặc nóng rát khi đi tiểu.

Trong thực tế, các triệu chứng đường tiểu dưới là biểu hiện thường gặp ở người có bệnh lý tiền liệt tuyến. Một nghiên cứu tại Sudan ghi nhận phần lớn người bệnh ung thư tiền liệt tuyến đến khám có triệu chứng đường tiểu dưới, nhưng nhiều trường hợp đã được chẩn đoán ở tình trạng tiến triển [1]. Điều này nhấn mạnh rằng triệu chứng tiết niệu kéo dài cần được kiểm tra, chứ không nên tự cho rằng chỉ là “phì đại tiền liệt tuyến do tuổi tác”.

Phì đại lành tính tiền liệt tuyến thường gây triệu chứng do tuyến to lên và cản trở dòng nước tiểu. Viêm tiền liệt tuyến hoặc nhiễm khuẩn đường tiểu cũng có thể gây tiểu buốt, tiểu gấp và đau. Vì vậy, cần dựa vào bệnh sử, khám lâm sàng và xét nghiệm để phân biệt.

Máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch

Một số người có thể thấy nước tiểu màu hồng, đỏ hoặc nâu, hoặc có máu trong tinh dịch. Đây là những dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá. Nguyên nhân có thể liên quan đến nhiễm khuẩn, sỏi, bệnh lý bàng quang, tiền liệt tuyến hoặc các vấn đề khác, không chỉ riêng ung thư.

Đau ở vùng chậu hoặc vùng lưng

Đau âm ỉ vùng dưới bụng, vùng đáy chậu, thắt lưng hoặc khi xuất tinh đôi khi có thể xuất hiện. Tuy vậy, đau thường không phải biểu hiện điển hình của ung thư tiền liệt tuyến rất sớm. Đau xương dai dẳng, đặc biệt ở lưng, hông hoặc đùi, có thể gợi ý bệnh đã lan rộng hơn và cần khám sớm. Không nên chờ đến khi có đau mới đi kiểm tra, vì bệnh giai đoạn đầu thường không gây đau.

Rối loạn chức năng tình dục

Một số nam giới có thể gặp khó khăn trong việc cương cứng, giảm ham muốn hoặc đau khi xuất tinh. Những vấn đề này có nhiều nguyên nhân như tuổi tác, bệnh mạch máu, đái tháo đường, thuốc đang dùng, căng thẳng tâm lý hoặc bệnh lý tiền liệt tuyến. Chỉ riêng rối loạn cương không đủ để kết luận là ung thư.

Làm thế nào để phát hiện khi chưa có triệu chứng?

Vì ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn đầu thường không biểu hiện rõ, phát hiện sớm chủ yếu dựa vào đánh giá nguy cơ và xét nghiệm khi phù hợp. Hai phương tiện thường được bác sĩ cân nhắc là xét nghiệm PSA trong máu và thăm khám trực tràng bằng ngón tay.

Chỉ số PSA là một chất do tiền liệt tuyến tạo ra. Nồng độ PSA tăng có thể gặp trong ung thư, nhưng cũng có thể tăng do phì đại lành tính, viêm tiền liệt tuyến, nhiễm khuẩn, xuất tinh gần thời điểm xét nghiệm hoặc một số thủ thuật. Vì thế, chỉ số PSA tăng không đồng nghĩa chắc chắn với ung thư. Ngược lại, chỉ số PSA không tăng cũng không loại trừ hoàn toàn bệnh.

Khám trực tràng bằng ngón tay giúp bác sĩ đánh giá kích thước, độ cứng và những vùng bất thường của tiền liệt tuyến. Nếu có nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lặp lại, chụp cộng hưởng từ, sinh thiết hoặc các kiểm tra khác. Sinh thiết là phương pháp lấy mẫu mô để xác định tế bào ung thư, nhưng chỉ nên thực hiện khi có chỉ định lâm sàng phù hợp.

Các dấu ấn sinh học trong nước tiểu đang được nghiên cứu vì có ưu điểm lấy mẫu không xâm lấn và có thể lặp lại. Tuy nhiên, hiệu quả của chúng phụ thuộc vào loại xét nghiệm, thời điểm lấy mẫu, nguồn gốc tín hiệu và mục đích sử dụng; việc ứng dụng thường quy vẫn còn hạn chế [2]. Do đó, người bệnh không nên tự mua các xét nghiệm quảng cáo là “phát hiện ung thư tiền liệt tuyến” mà chưa trao đổi với bác sĩ.

Khi nào nên đi khám?

Nam giới nên đi khám nếu có một hoặc nhiều biểu hiện kéo dài như tiểu khó, dòng tiểu yếu, tiểu đêm nhiều, cảm giác tiểu không hết, tiểu ra máu, đau khi tiểu hoặc đau vùng chậu. Nếu bí tiểu hoàn toàn, có máu nhiều trong nước tiểu, sốt kèm rét run hoặc đau lưng dữ dội, cần được khám khẩn cấp.

Ngay cả khi không có triệu chứng, người có tuổi cao hơn, gia đình từng có người mắc ung thư tiền liệt tuyến hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao nên trao đổi với bác sĩ về thời điểm kiểm tra. Quyết định xét nghiệm cần cân nhắc lợi ích, nguy cơ phát hiện những tổn thương không cần điều trị ngay và mong muốn của từng người.

Tóm lại, dấu hiệu đáng chú ý ở giai đoạn đầu có thể là thay đổi khi đi tiểu, máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch, đau vùng chậu và rối loạn tình dục, nhưng nhiều người hoàn toàn không có biểu hiện. Mỗi trường hợp khác nhau, nên hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để được đánh giá nguy cơ và lựa chọn xét nghiệm phù hợp, thay vì tự chẩn đoán dựa trên một triệu chứng đơn lẻ.

Nguồn tham khảo

1. Assessing the Level of Prostate Cancer Care in a Low‐Resource Setting: Disease Pattern, Current Situation of Care, and the Need for Reform—A Retrospective Observational Study From East Oncology Centre, Sudan. PMC
2. Urinary Biomarkers in Urological Oncology: From Biological Origin to Clinical Decision-Making—A Narrative Review. PMC