Dấu hiệu ung thư đại trực tràng giai đoạn đầu là gì?

Ung thư đại trực tràng giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng rõ ràng, vì vậy nhiều người chỉ phát hiện khi đi sàng lọc hoặc nội soi vì một lý do khác. Khi có dấu hiệu, các biểu hiện có thể khá nhẹ và dễ bị nhầm với trĩ, rối loạn tiêu hóa hoặc hội chứng ruột kích thích.

Điều quan trọng là không tự kết luận chỉ dựa vào triệu chứng. Bất kỳ thay đổi kéo dài nào về thói quen đi tiêu, tình trạng chảy máu hoặc đau bụng đều nên được bác sĩ đánh giá, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ.

Vì sao ung thư đại trực tràng sớm thường khó nhận biết?

Đại trực tràng gồm đại tràng, là phần ruột già, và trực tràng, là đoạn ruột gần hậu môn. Ung thư thường phát triển từ những polyp, tức các khối mô nhỏ nhô lên từ lớp niêm mạc ruột. Nhiều polyp không gây triệu chứng, nhưng một số có thể lớn dần hoặc biến đổi thành ung thư theo thời gian.

Ở giai đoạn đầu, khối u còn nhỏ và chưa làm hẹp lòng ruột đáng kể, chưa lan rộng hoặc ảnh hưởng lớn đến chức năng tiêu hóa. Vì vậy, người bệnh có thể vẫn ăn uống, đi tiêu và sinh hoạt gần như bình thường. Đây là lý do sàng lọc có vai trò quan trọng: có thể phát hiện máu ẩn trong phân, polyp hoặc tổn thương khi chưa gây biểu hiện rõ.

Không phải mọi triệu chứng ở vùng bụng hoặc hậu môn đều là ung thư. Táo bón có thể liên quan chế độ ăn ít chất xơ, uống ít nước, ít vận động hoặc tác dụng phụ của thuốc. Máu khi đi tiêu cũng có thể do trĩ hay nứt hậu môn. Tuy nhiên, không nên vì nghĩ mình bị trĩ mà bỏ qua tình trạng chảy máu tái diễn hoặc thay đổi bất thường kéo dài.

Những dấu hiệu có thể xuất hiện ở giai đoạn sớm

Thay đổi thói quen đi tiêu

Một dấu hiệu đáng chú ý là thói quen đại tiện thay đổi so với bình thường của chính bạn. Có thể là táo bón mới xuất hiện, tiêu chảy kéo dài, đi ngoài thất thường hoặc cảm giác phân đi ra không hết.

Một số người nhận thấy phân nhỏ, dẹt hoặc có hình dạng thay đổi kéo dài. Điều này đôi khi xảy ra khi lòng ruột bị hẹp hơn do tổn thương bên trong. Tuy nhiên, hình dạng phân thay đổi đơn lẻ không đủ để chẩn đoán ung thư vì còn có thể liên quan co thắt ruột, táo bón hoặc chế độ ăn.

Cảm giác mót rặn, muốn đi tiêu nhưng đi rất ít, hoặc vẫn thấy chưa hết sau khi đi ngoài có thể rõ hơn khi tổn thương nằm ở trực tràng. Nếu triệu chứng này mới xuất hiện và lặp lại, bạn nên đi khám thay vì tự dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc nhuận tràng kéo dài.

Máu trong phân hoặc chảy máu hậu môn

Máu trong phân là dấu hiệu cần được lưu ý. Máu có thể đỏ tươi, đỏ sẫm, lẫn trong phân hoặc chỉ khiến phân có màu sẫm hơn bình thường. Có trường hợp lượng máu rất ít, không nhìn thấy bằng mắt thường, được gọi là máu ẩn trong phân.

Chảy máu do trĩ thường có thể là máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ giọt sau khi đi tiêu, nhưng biểu hiện này không giúp loại trừ ung thư. Một người có thể vừa có trĩ vừa có tổn thương khác trong đại trực tràng. Vì thế, đặc biệt nếu máu lặp lại, lượng máu tăng, máu lẫn với phân, hoặc kèm thay đổi thói quen đi tiêu, cần được đánh giá y khoa.

Phân đen như hắc ín cũng cần được khám sớm. Màu phân có thể thay đổi do thức ăn, thực phẩm chức năng hoặc thuốc, nhưng phân đen bất thường đôi khi liên quan chảy máu trong đường tiêu hóa.

Đau bụng, đầy hơi hoặc khó chịu kéo dài

Ung thư đại trực tràng giai đoạn đầu có thể gây đau âm ỉ, quặn bụng từng cơn, đầy hơi, chướng bụng hoặc khó chịu không rõ nguyên nhân. Một số người thấy triệu chứng có liên quan đến đi tiêu, chẳng hạn đau giảm sau khi đi ngoài.

Các triệu chứng này rất phổ biến và thường do nguyên nhân lành tính như rối loạn tiêu hóa, không dung nạp một số thực phẩm hoặc táo bón. Điều đáng quan tâm là triệu chứng kéo dài, tăng dần, tái diễn thường xuyên, làm thay đổi sinh hoạt hoặc không cải thiện dù đã điều chỉnh ăn uống và nghỉ ngơi.

Nếu đau bụng dữ dội, bụng chướng nhiều, nôn, không đi ngoài hoặc không xì hơi được, cần đi cấp cứu vì đây có thể là dấu hiệu tắc ruột, dù nguyên nhân không nhất thiết là ung thư.

Mệt mỏi, xanh xao hoặc giảm cân không chủ ý

Chảy máu rỉ rả trong đường ruột có thể dẫn đến thiếu máu. Người bệnh có thể mệt hơn bình thường, chóng mặt, giảm sức khi gắng sức, da xanh hoặc hồi hộp. Đôi khi thiếu máu được phát hiện qua xét nghiệm máu trước khi người bệnh nhận thấy máu trong phân.

Sụt cân không chủ ý, chán ăn hoặc suy nhược có thể xuất hiện ở ung thư đại trực tràng, nhưng thường không phải dấu hiệu sớm đặc hiệu. Những biểu hiện này cũng có thể do nhiều bệnh lý khác, gồm bệnh dạ dày ruột, bệnh nội tiết, căng thẳng tâm lý hoặc chế độ ăn không đủ. Dù vậy, giảm cân không chủ ý cần được bác sĩ tìm nguyên nhân.

Ai cần cảnh giác hơn và nên trao đổi về sàng lọc?

Nguy cơ ung thư đại trực tràng không giống nhau ở mọi người. Nguy cơ có thể cao hơn nếu có người thân trong gia đình từng bị ung thư đại trực tràng hoặc polyp, nhất là khi bệnh xuất hiện ở tuổi trẻ. Tiền sử cá nhân có polyp đại trực tràng, bệnh viêm ruột mạn tính như viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn cũng là lý do cần được theo dõi cẩn thận hơn.

Tuổi tăng dần là một yếu tố nguy cơ quan trọng. Ngoài ra, lối sống ít vận động, thừa cân, hút thuốc, uống nhiều rượu và chế độ ăn không cân đối có thể ảnh hưởng đến nguy cơ. Đây là thông tin sức khỏe chung, không có nghĩa một người có các yếu tố trên chắc chắn mắc bệnh, hoặc người sống lành mạnh sẽ không mắc bệnh.

Người không có triệu chứng vẫn có thể cần sàng lọc theo độ tuổi và mức nguy cơ cá nhân. Các phương pháp có thể gồm xét nghiệm phân tìm máu ẩn, xét nghiệm khác trên mẫu phân, nội soi đại tràng hoặc phương pháp phù hợp khác do bác sĩ tư vấn. Nội soi không chỉ giúp quan sát bên trong đại trực tràng mà còn có thể lấy mẫu mô hoặc xử trí một số polyp khi cần.

Khi nào nên đi khám và bạn có thể chuẩn bị gì?

Bạn nên đặt lịch khám nếu có máu trong phân, thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài, đau bụng dai dẳng, thiếu máu không rõ nguyên nhân, mệt nhiều hoặc sụt cân không chủ ý. Người có tiền sử gia đình hoặc bệnh lý nguy cơ cao nên chủ động trao đổi với bác sĩ ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Khi đi khám, hãy ghi lại thời điểm triệu chứng bắt đầu, tần suất đi tiêu, đặc điểm phân, tình trạng chảy máu, các thuốc đang dùng và tiền sử bệnh của người thân. Những thông tin này giúp bác sĩ quyết định có cần xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, thăm khám hậu môn trực tràng hoặc nội soi hay không.

Phát hiện sớm thường tạo thêm cơ hội điều trị hiệu quả và có thể xử trí polyp trước khi chúng tiến triển. Mỗi trường hợp là khác nhau, vì vậy nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu đáng lo nào, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa để được đánh giá phù hợp.