Dấu hiệu ung thư bàng quang giai đoạn đầu là gì?

Dấu hiệu đáng chú ý nhất của ung thư bàng quang giai đoạn đầu là tiểu ra máu, có thể nhìn thấy bằng mắt thường hoặc chỉ phát hiện khi xét nghiệm nước tiểu. Tuy vậy, tiểu ra máu không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư, vì còn có thể do sỏi, viêm đường tiết niệu, bệnh thận hoặc các nguyên nhân khác. Điều quan trọng là không nên chủ quan, đặc biệt khi máu trong nước tiểu tái diễn hoặc không rõ nguyên nhân.

Tiểu ra máu: dấu hiệu thường gặp nhất

Ung thư bàng quang thường biểu hiện bằng tình trạng hematuria, tức tiểu ra máu [1]. Máu có thể xuất hiện theo nhiều cách khác nhau:

• Nước tiểu có màu hồng, đỏ nhạt, đỏ sẫm hoặc nâu như nước trà.
• Có thể thấy cục máu đông trong nước tiểu.
• Máu chỉ xuất hiện một lần rồi tự hết, sau đó tái diễn sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần.
• Nước tiểu nhìn vẫn bình thường, nhưng xét nghiệm phát hiện hồng cầu. Đây gọi là tiểu máu vi thể.

Một điểm dễ gây chậm trễ là tiểu ra máu do ung thư bàng quang ở giai đoạn đầu có thể không đau. Vì không đau, nhiều người cho rằng tình trạng này không nghiêm trọng hoặc do ăn uống, làm việc mệt, uống ít nước. Thực tế, máu trong nước tiểu dù chỉ thoáng qua vẫn cần được đánh giá y khoa, nhất là khi lặp lại.

Tiểu ra máu có rất nhiều nguyên nhân lành tính. Ví dụ, nhiễm trùng đường tiểu thường gây tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc có mùi; sỏi tiết niệu có thể gây đau quặn vùng hông lưng. Tuy nhiên, các biểu hiện này cũng có thể cùng tồn tại với bệnh khác. Vì vậy, không nên tự kết luận nguyên nhân chỉ dựa vào triệu chứng.

Những thay đổi khi đi tiểu có thể xuất hiện sớm

Ngoài tiểu ra máu, một số người có thể có triệu chứng kích thích đường tiểu dưới. Đây là các triệu chứng liên quan đến bàng quang và niệu đạo, thường dễ nhầm với viêm đường tiết niệu hoặc phì đại tuyến tiền liệt ở nam giới. Các biểu hiện có thể gồm:

• Đi tiểu nhiều lần hơn bình thường, đặc biệt vào ban đêm.
• Buồn tiểu gấp, khó nhịn tiểu.
• Tiểu buốt hoặc rát khi đi tiểu.
• Cảm giác đi tiểu chưa hết, vẫn còn căng tức vùng bụng dưới sau khi tiểu.
• Dòng nước tiểu yếu, ngắt quãng hoặc khó bắt đầu đi tiểu.

Các triệu chứng trên không đặc hiệu cho ung thư bàng quang. Nghĩa là chúng khá thường gặp trong những bệnh không phải ung thư, như viêm bàng quang, viêm tuyến tiền liệt, sỏi hoặc rối loạn chức năng bàng quang. Nhưng nếu triệu chứng kéo dài, tái phát, không cải thiện sau điều trị theo hướng nhiễm trùng, hoặc đi kèm tiểu ra máu, người bệnh nên khám chuyên khoa tiết niệu.

Ở một số trường hợp, khối u nằm gần vị trí niệu quản đổ vào bàng quang có thể ảnh hưởng đường thoát nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Khi đó, người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ vùng hông lưng hoặc có dấu hiệu bất thường về chức năng thận. Đây không phải dấu hiệu sớm điển hình, nhưng cần được khám sớm nếu xuất hiện cùng tiểu máu.

Vì sao không thể chẩn đoán chỉ bằng triệu chứng?

Ung thư bàng quang giai đoạn đầu thường còn khu trú ở lớp niêm mạc hoặc các lớp nông của thành bàng quang. Khối u có thể rất nhỏ nhưng vẫn chảy máu, trong khi một số khối u khác lại chưa gây biểu hiện rõ ràng. Vì thế, có người được phát hiện khi đi khám vì tiểu máu, nhưng cũng có người chỉ tình cờ phát hiện hồng cầu trong xét nghiệm nước tiểu định kỳ.

Triệu chứng giúp gợi ý nguy cơ, nhưng không xác định được có ung thư hay không, cũng không cho biết bệnh đang ở giai đoạn nào. Việc phân loại nguy cơ và lựa chọn điều trị hiện nay phụ thuộc nhiều vào kết quả giải phẫu bệnh, tức là xét nghiệm mẫu mô lấy từ tổn thương, cùng với các đặc điểm của khối u [1]. Điều này giải thích vì sao hai người cùng có tiểu máu có thể cần những hướng đánh giá và điều trị rất khác nhau.

Các phương pháp chẩn đoán thường được bác sĩ cân nhắc gồm xét nghiệm nước tiểu, tế bào học nước tiểu, siêu âm, chụp hình ảnh đường tiết niệu và nội soi bàng quang. Nội soi bàng quang là thủ thuật đưa một ống nhỏ có camera qua niệu đạo để quan sát trực tiếp bên trong bàng quang. Các phương pháp tiêu chuẩn như nội soi, tế bào học nước tiểu và chẩn đoán hình ảnh vẫn có vai trò không thể thay thế, dù mỗi phương pháp đều có những giới hạn nhất định [2].

Nghiên cứu về dấu ấn sinh học trong nước tiểu đang phát triển, bao gồm các tín hiệu từ DNA, RNA, protein và các thành phần khác. Tuy nhiên, các xét nghiệm này vẫn cần được xác nhận thêm trong thực hành rộng rãi; chúng chưa thay thế hoàn toàn các đánh giá tiêu chuẩn [2].

Khi nào cần đi khám sớm hoặc cấp cứu?

Bạn nên đặt lịch khám tiết niệu sớm nếu có một trong các tình huống sau:

• Nhìn thấy máu trong nước tiểu, dù chỉ xảy ra một lần.
• Xét nghiệm nhiều lần có tiểu máu vi thể mà chưa tìm được nguyên nhân.
• Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc buồn tiểu gấp kéo dài, tái diễn.
• Đã điều trị nhiễm trùng tiểu nhưng triệu chứng không giảm hoặc nhanh chóng quay lại.
• Có tiểu máu kèm đau vùng hông lưng, đau bụng dưới, mệt nhiều hoặc sụt cân không chủ ý.

Cần đi cấp cứu nếu tiểu ra nhiều máu, có cục máu đông, bí tiểu, đau dữ dội, chóng mặt, ngất, sốt cao hoặc rét run. Những biểu hiện này không nhất thiết do ung thư, nhưng có thể báo hiệu tắc nghẽn đường tiểu, mất máu, nhiễm trùng nặng hoặc một vấn đề cần xử trí khẩn.

Về thông tin chung, không nên tự mua thuốc cầm máu, kháng sinh hoặc thuốc giảm đau kéo dài để che lấp triệu chứng. Nếu đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc có bệnh thận, hãy thông báo đầy đủ cho bác sĩ vì các yếu tố này có thể ảnh hưởng biểu hiện tiểu máu và kế hoạch kiểm tra.

Lời khuyên thực tế để không bỏ sót dấu hiệu

Nếu phát hiện nước tiểu đổi màu, hãy nhớ thời điểm bắt đầu, màu sắc, có cục máu không, có đau hay sốt không, và triệu chứng xảy ra liên tục hay từng đợt. Thông tin này giúp bác sĩ định hướng tốt hơn. Tuy nhiên, không nên trì hoãn khám chỉ vì màu nước tiểu đã trở lại bình thường.

Người đã từng mắc ung thư bàng quang cần tái khám đúng hẹn vì bệnh có nguy cơ tái phát và thường cần theo dõi lâu dài [2]. Với người chưa từng mắc bệnh, việc đi khám khi có tiểu máu là bước quan trọng nhất để tìm nguyên nhân sớm, thay vì tự suy đoán đó là viêm nhiễm thông thường.

Tóm lại, tiểu ra máu, đặc biệt là tiểu máu không đau, là dấu hiệu cần lưu ý nhất của ung thư bàng quang giai đoạn đầu. Nhưng mỗi trường hợp là khác nhau và phần lớn triệu chứng đường tiểu không chỉ do một nguyên nhân. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ tiết niệu hoặc bác sĩ điều trị để được khám, làm xét nghiệm phù hợp và giải thích kết quả trong bối cảnh sức khỏe riêng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. From hematuria warning to precision immunotherapy: an AI-assisted cross-platform analysis of bladder cancer information on social media. PMC
2. Bladder Cancer Biomarkers: Recent Advances in Early Detection, Treatment Prediction, and Prognosis. PMC