Dấu hiệu ung thư vòm họng giai đoạn đầu là gì?

Ung thư vòm họng giai đoạn đầu thường khó nhận biết vì triệu chứng có thể nhẹ, không đặc hiệu và dễ giống viêm mũi xoang, viêm họng hoặc bệnh tai thông thường. Những dấu hiệu cần lưu ý gồm nghẹt mũi kéo dài, chảy máu mũi lặp lại, ù tai hoặc giảm thính lực một bên, đau đầu dai dẳng và nổi hạch ở cổ không rõ nguyên nhân.

Mỗi người có thể biểu hiện khác nhau, thậm chí không có triệu chứng rõ ở giai đoạn sớm. Có triệu chứng không đồng nghĩa chắc chắn bị ung thư, nhưng nếu bất thường kéo dài, tăng dần hoặc xuất hiện nhiều dấu hiệu cùng lúc, nên khám chuyên khoa tai mũi họng sớm.

Vì sao ung thư vòm họng giai đoạn đầu khó phát hiện?

Vòm họng là vùng nằm sâu phía sau mũi, phía trên họng miệng. Khối u nhỏ ở vị trí này thường không dễ nhìn thấy khi tự soi miệng hay khám họng thông thường. Lúc đầu, u có thể chỉ gây kích thích niêm mạc hoặc cản trở nhẹ đường thông khí, vì vậy triệu chứng thường mơ hồ.

Không ít người nhầm nghẹt mũi, đau đầu hoặc ù tai với cảm cúm, dị ứng, viêm xoang hay ráy tai. Tuy nhiên, các bệnh lành tính thường cải thiện theo thời gian hoặc sau điều trị phù hợp. Ngược lại, triệu chứng liên quan ung thư có xu hướng dai dẳng, tái diễn hoặc nặng dần.

Một điểm đáng lưu ý là hạch cổ đôi khi là dấu hiệu khiến người bệnh đi khám đầu tiên. Hạch là các cấu trúc thuộc hệ miễn dịch, có thể sưng khi viêm nhiễm, nhưng cũng có thể to lên khi tế bào ung thư lan đến. Trong một báo cáo về ung thư vòm họng ở trẻ em, người bệnh có khối vùng cổ tăng dần kèm hạch cổ hai bên, dù đây là trường hợp đã ở giai đoạn tiến triển chứ không phải biểu hiện sớm điển hình [1]. Vì vậy, hạch cổ không nên bị bỏ qua, đặc biệt khi không đau, cứng, lớn dần hoặc kéo dài.

Những triệu chứng sớm cần chú ý

Triệu chứng ở mũi và vùng mũi họng

Nghẹt mũi kéo dài, nhất là nghẹt rõ một bên và không giải thích được bằng cảm lạnh, là dấu hiệu nên kiểm tra. Một số người có thể chảy nước mũi lẫn máu, xì mũi thấy dây máu hoặc chảy máu mũi tái diễn. Đây không phải dấu hiệu đặc hiệu vì khô niêm mạc, viêm mũi, dị ứng hay ngoáy mũi cũng có thể gây chảy máu.

Cảm giác có đờm vướng sâu sau mũi, khạc nhổ liên tục, khó chịu vùng họng trên hoặc hơi thở có mùi không rõ lý do cũng có thể xuất hiện. Tuy nhiên, những biểu hiện này rất thường gặp trong các bệnh lý tai mũi họng lành tính. Điều quan trọng là theo dõi tính kéo dài và diễn tiến, không chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ.

Triệu chứng ở tai

Khối u ở vòm họng có thể ảnh hưởng đến vòi nhĩ, là ống giúp cân bằng áp lực giữa mũi họng và tai giữa. Khi vòi nhĩ bị tắc, người bệnh có thể ù tai, nghe kém, cảm giác đầy tai hoặc nghe tiếng vang trong tai. Một số người có cảm giác như tai bị bịt sau khi cảm cúm nhưng tình trạng không hết.

Triệu chứng tai thường đáng chú ý hơn khi xảy ra chủ yếu ở một bên, không có nguyên nhân rõ ràng và kéo dài. Người lớn bị nghe kém hoặc viêm tai giữa một bên tái diễn cần được bác sĩ tai mũi họng đánh giá kỹ vùng mũi họng, thay vì chỉ điều trị tại tai.

Nổi hạch ở cổ

Hạch cổ có thể là một cục nổi ở dưới hàm, dọc hai bên cổ hoặc phía sau tai. Hạch do viêm thường đau, mềm và giảm dần khi nguyên nhân viêm được kiểm soát. Trong khi đó, hạch cần cảnh giác có thể không đau, chắc hơn, ít di động, to dần hoặc xuất hiện kèm các triệu chứng mũi, tai, họng nêu trên.

Dù vậy, không thể phân biệt chắc chắn hạch lành hay ác chỉ bằng sờ bên ngoài. Nghiên cứu về hạch cổ hoại tử cho thấy hình ảnh siêu âm, siêu âm có thuốc cản âm và sinh thiết có vai trò trong phân biệt hạch di căn của ung thư vòm họng với hạch do lao [3]. Điều này nhấn mạnh rằng hạch cổ có nhiều nguyên nhân, và cần chẩn đoán bằng khám cùng xét nghiệm phù hợp thay vì tự kết luận.

Đau đầu và triệu chứng thần kinh

Đau đầu âm ỉ, lặp lại, nhất là vùng sâu trong đầu hoặc vùng sau mắt, đôi khi có thể gặp. Tuy nhiên, đau đầu là triệu chứng rất phổ biến và phần lớn không do ung thư vòm họng. Dấu hiệu này đáng lưu ý hơn khi đi kèm nghẹt mũi một bên, chảy máu mũi, ù tai, nghe kém hoặc hạch cổ.

Ở giai đoạn muộn hơn, khi tổn thương lan rộng, người bệnh có thể đau mặt, tê mặt, nhìn đôi, sụp mi hoặc yếu một số cơ vùng mặt. Đây là những dấu hiệu cần khám khẩn, nhưng không phải biểu hiện thường gặp của giai đoạn đầu.

Khi nào nên đi khám sớm?

Bạn nên sắp xếp khám tai mũi họng nếu có một hoặc nhiều biểu hiện kéo dài, tái diễn, tăng dần hay không đáp ứng với điều trị thông thường, đặc biệt là:

Nghẹt mũi chủ yếu một bên, chảy máu mũi lặp lại hoặc dịch mũi có máu.

Ù tai, nghe kém, đầy tai hoặc viêm tai giữa xảy ra một bên mà không rõ nguyên nhân.

Hạch cổ không rõ nguyên nhân, không giảm hoặc có xu hướng lớn lên.

Đau đầu dai dẳng kèm triệu chứng ở mũi, tai hoặc vùng cổ.

Sụt cân không chủ ý, mệt mỏi kéo dài, sốt hoặc đổ mồ hôi đêm cũng cần được lưu ý trong bối cảnh có hạch cổ. Báo cáo ca bệnh ở trẻ em ghi nhận khối cổ tiến triển cùng sốt, sụt cân, đổ mồ hôi đêm, đau xương và mệt mỏi, nhưng đây là biểu hiện của bệnh đã lan rộng [1]. Những triệu chứng toàn thân này không dùng để tự chẩn đoán ung thư vòm họng, song là lý do cần đi khám sớm.

Bác sĩ chẩn đoán như thế nào và bạn nên làm gì?

Khám chuyên khoa tai mũi họng thường bao gồm hỏi bệnh kỹ, khám tai, mũi, họng và nội soi mũi họng. Nội soi dùng ống mềm hoặc ống cứng có gắn camera để quan sát trực tiếp vùng vòm họng. Nếu thấy tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định chụp hình ảnh như cộng hưởng từ hoặc cắt lớp vi tính, đánh giá hạch cổ và lấy mẫu mô để sinh thiết.

Sinh thiết là bước quan trọng để xác định có ung thư hay không và thuộc loại nào. Các xét nghiệm dấu ấn liên quan virus Epstein Barr, bao gồm DNA virus trong máu, đang được nghiên cứu nhằm hỗ trợ phân tầng nguy cơ và cá thể hóa điều trị, nhưng không thay thế việc khám, chụp hình ảnh và sinh thiết khi có tổn thương nghi ngờ [2].

Thông tin chung an toàn là không nên tự mua kháng sinh, thuốc nhỏ mũi co mạch hoặc thuốc nam để điều trị kéo dài khi có nghẹt mũi một bên, chảy máu mũi hay hạch cổ. Những biện pháp này có thể làm triệu chứng tạm dịu nhưng khiến việc đánh giá nguyên nhân bị chậm trễ. Bạn cũng nên ghi lại thời điểm bắt đầu, bên tai hoặc bên mũi bị ảnh hưởng, mức độ tiến triển và các thuốc đã dùng để cung cấp cho bác sĩ.

Phát hiện sớm có ý nghĩa vì giúp đánh giá và điều trị khi bệnh còn khu trú hơn, nhưng không thể tự nhận biết chính xác chỉ dựa vào triệu chứng. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu đáng ngờ, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ tai mũi họng hoặc bác sĩ điều trị để được khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Nasopharyngeal carcinoma with osseous metastases in an 8-year-old girl: a case report. PMC
2. The current role of immunotherapy in treating nasopharyngeal carcinoma. PMC
3. The application of grayscale quantitative analysis in the differential diagnosis of necrosis between cervical lymph node metastases in nasopharyngeal carcinoma and tuberculous lymphadenitis. PMC