Cách phòng ngừa ung thư thực quản

Không có cách nào bảo đảm phòng ngừa hoàn toàn ung thư thực quản, nhưng nhiều trường hợp có thể giảm nguy cơ bằng cách tránh thuốc lá, hạn chế rượu bia, kiểm soát trào ngược dạ dày thực quản, duy trì cân nặng phù hợp và đi khám khi có triệu chứng cảnh báo. Phòng ngừa cần được cá thể hóa vì nguy cơ của mỗi người khác nhau, phụ thuộc vào thói quen sống, bệnh lý thực quản và tiền sử gia đình.

Hiểu về các dạng ung thư thực quản và yếu tố nguy cơ

Thực quản là ống dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày. Ung thư thực quản thường được chia thành hai nhóm chính: ung thư biểu mô tế bào vảy, thường liên quan rõ hơn với thuốc lá và rượu bia; và ung thư tuyến thực quản, hay gặp ở vùng gần dạ dày hơn, có liên quan với trào ngược axit kéo dài, béo phì và Barrett thực quản.

Barrett thực quản là tình trạng lớp niêm mạc ở đoạn dưới thực quản thay đổi sau thời gian dài tiếp xúc với axit dạ dày. Đây không phải là ung thư, nhưng ở một số người có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư tuyến thực quản. Vì vậy, người có ợ nóng hoặc trào ngược kéo dài không nên tự chịu đựng hoặc chỉ dùng thuốc không rõ nguồn gốc.

Một số yếu tố nguy cơ khác có thể gồm uống đồ uống quá nóng thường xuyên, chế độ ăn ít rau quả, vệ sinh răng miệng kém, tổn thương thực quản do nuốt hóa chất, bệnh co thắt tâm vị hoặc tiền sử xạ trị vùng ngực. Những yếu tố này không đồng nghĩa chắc chắn sẽ gây ung thư, nhưng khi nhiều yếu tố cùng hiện diện, nguy cơ có thể tăng lên.

Dữ liệu từ Ethiopia cho thấy gánh nặng ung thư thực quản có thể tập trung theo từng khu vực địa lý, với một số vùng có số ca và tử vong cao hơn rõ rệt [1]. Điều này nhấn mạnh rằng phòng ngừa không chỉ là việc của từng cá nhân mà còn liên quan đến môi trường sống, khả năng tiếp cận y tế, thói quen ăn uống và việc phát hiện bệnh sớm trong cộng đồng.

Không hút thuốc và hạn chế rượu bia

Bỏ thuốc lá là một trong những việc quan trọng nhất để giảm nguy cơ ung thư thực quản. Thuốc lá chứa nhiều chất gây tổn thương niêm mạc và có thể làm tăng nguy cơ ung thư ở toàn bộ đường hô hấp, tiêu hóa trên, bao gồm miệng, họng, thanh quản và thực quản. Thuốc lá điện tử, thuốc lào, thuốc lá nhai hoặc các sản phẩm thuốc lá không khói cũng không nên được xem là lựa chọn an toàn.

Rượu bia, đặc biệt khi sử dụng thường xuyên hoặc nhiều, có thể kích thích và làm tổn thương lớp niêm mạc thực quản. Khi vừa hút thuốc vừa uống rượu, nguy cơ thường đáng lo hơn vì hai yếu tố có thể cùng tác động lên tế bào niêm mạc. Nếu đang uống rượu bia, giảm dần lượng dùng và có ngày hoàn toàn không sử dụng là hướng đi thực tế hơn là chờ đến khi xuất hiện triệu chứng.

Người đã từng cai thuốc nhưng tái hút không nên tự trách mình. Cai thuốc là quá trình có thể cần nhiều lần thử. Có thể trao đổi với bác sĩ về tư vấn hành vi, thuốc hỗ trợ cai thuốc hoặc các chương trình cai nghiện phù hợp. Việc tránh khói thuốc thụ động trong gia đình và nơi làm việc cũng có ích cho sức khỏe nói chung.

Kiểm soát trào ngược, cân nặng và thói quen ăn uống

Trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi dịch dạ dày trào lên thực quản, gây nóng rát sau xương ức, ợ chua, đắng miệng, ho kéo dài hoặc khàn tiếng. Không phải mọi trường hợp trào ngược đều dẫn đến ung thư, nhưng tình trạng kéo dài cần được đánh giá và điều trị đúng cách để bảo vệ thực quản.

Các biện pháp chung có thể giúp giảm trào ngược gồm ăn khẩu phần vừa phải, tránh nằm ngay sau ăn, không ăn quá muộn, hạn chế các món khiến triệu chứng tăng lên ở bản thân như đồ nhiều dầu mỡ, quá cay, rượu bia hoặc cà phê. Người thừa cân hoặc béo phì nên trao đổi với nhân viên y tế về kế hoạch giảm cân an toàn, vì mỡ bụng có thể làm tăng áp lực trong ổ bụng và khiến trào ngược dễ xảy ra hơn.

Không nên uống trà, cà phê, canh hoặc các loại đồ uống khi còn quá nóng. Nên để thức ăn, nước uống nguội bớt đến mức có thể dùng thoải mái mà không làm bỏng miệng. Đây là thói quen đơn giản nhưng đặc biệt đáng lưu ý với người có thói quen uống trà nóng nhiều lần mỗi ngày.

Về ăn uống, thông tin chung an toàn là nên ưu tiên rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt, các nguồn đạm lành mạnh và thực phẩm tươi. Hạn chế thịt chế biến sẵn, thực phẩm cháy khét, quá mặn hoặc bảo quản không tốt. Không có loại thực phẩm, trà thảo dược hay thực phẩm chức năng nào được chứng minh có thể thay thế việc bỏ thuốc, hạn chế rượu và khám bệnh khi cần.

Một số nghiên cứu về cơ chế tế bào đang tìm hiểu vai trò của stress oxy hóa, tức tình trạng mất cân bằng giữa các chất gây tổn thương và hệ thống bảo vệ tế bào, trong ung thư thực quản [2]. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là tự dùng liều cao vitamin, chất chống oxy hóa hoặc thuốc “thải độc” sẽ phòng được ung thư. Các sản phẩm bổ sung có thể không phù hợp với bệnh nền hoặc thuốc đang sử dụng.

Khám sớm khi có dấu hiệu cảnh báo và theo dõi người nguy cơ cao

Ung thư thực quản giai đoạn sớm đôi khi ít triệu chứng. Vì vậy, người có trào ngược kéo dài, Barrett thực quản, co thắt tâm vị, tiền sử tổn thương thực quản hoặc nhiều yếu tố nguy cơ như hút thuốc và uống rượu nên hỏi bác sĩ xem có cần nội soi thực quản dạ dày hay không. Nội soi giúp quan sát trực tiếp niêm mạc, phát hiện viêm, Barrett thực quản hoặc tổn thương nghi ngờ để sinh thiết khi cần.

Cần đi khám sớm nếu có nuốt nghẹn, cảm giác thức ăn mắc ở ngực, nuốt đau, sụt cân không chủ ý, nôn kéo dài, đau sau xương ức dai dẳng, khàn tiếng kéo dài, ho khi nuốt hoặc đi ngoài phân đen. Những biểu hiện này có thể do nhiều bệnh lành tính, nhưng không nên trì hoãn việc đánh giá.

Các kỹ thuật hình ảnh và dấu ấn sinh học đang được nghiên cứu để hỗ trợ đánh giá ung thư thực quản, nhưng chưa thay thế được khám chuyên khoa, nội soi và sinh thiết trong thực hành thường quy [3]. Tương tự, một số nghiên cứu tập trung phòng biến chứng điều trị như tổn thương phổi do xạ trị ở người đã mắc ung thư thực quản, không phải biện pháp phòng ngừa ung thư từ đầu [4].

Tóm lại, cách phòng ngừa thiết thực nhất là không hút thuốc, hạn chế rượu bia, tránh đồ quá nóng, ăn uống lành mạnh, kiểm soát cân nặng và điều trị trào ngược đúng cách. Nếu bạn có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ tiêu hóa để được đánh giá phù hợp với tình trạng riêng của mình.

Nguồn tham khảo

1. Spatial clustering of esophageal cancer in central Oromia, Ethiopia: A spatial autocorrelation and scan statistics analysis. PMC
2. Deubiquitination of NICD1 by USP10 Restrains Esophageal Cancer: A Link Between NOTCH1 Stabilization, Oxidative Stress, and Ferroptosis. PMC
3. A Retrospective Study on Predicting Ki-67 Expression in Esophageal Cancer Patients Based on Delta Radiomics. PMC
4. Tetrandrine injection for preventing radiation-induced lung injury in patients with locally advanced esophageal squamous cell carcinoma: a randomized controlled trial protocol. PMC