Cách phòng ngừa ung thư bàng quang

Phòng ngừa ung thư bàng quang quan trọng nhất là không hút thuốc lá hoặc cai thuốc càng sớm càng tốt, đồng thời hạn chế tiếp xúc với các hóa chất độc hại trong môi trường làm việc. Không phải mọi trường hợp đều có thể ngăn ngừa hoàn toàn, vì nguy cơ của mỗi người còn phụ thuộc tuổi, bệnh nền, tiền sử điều trị và yếu tố di truyền, nhưng nhiều nguy cơ có thể giảm được bằng thay đổi lối sống và bảo hộ đúng cách.

Bỏ thuốc lá là biện pháp ưu tiên hàng đầu

Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ nổi bật nhất của ung thư bàng quang. Các chất gây ung thư từ khói thuốc đi vào máu, được thận lọc và bài tiết theo nước tiểu. Khi nước tiểu lưu trong bàng quang, niêm mạc bàng quang có thể tiếp xúc lặp đi lặp lại với các chất này. Theo nghiên cứu về gánh nặng ung thư liên quan đến hút thuốc, hút thuốc vẫn là yếu tố nguy cơ đáng kể đối với ung thư bàng quang, đặc biệt ở người từ 40 tuổi trở lên [4].

Vì vậy, người đang hút thuốc nên coi việc cai thuốc là một phần của kế hoạch bảo vệ sức khỏe lâu dài. Cai thuốc có lợi ở mọi độ tuổi và ngay cả khi đã hút nhiều năm. Nguy cơ có thể không trở về như người chưa từng hút ngay lập tức, nhưng việc ngừng tiếp xúc với khói thuốc vẫn giúp giảm thêm tổn hại cho bàng quang, phổi, tim mạch và nhiều cơ quan khác.

Không chỉ thuốc lá điếu, người bệnh cũng nên tránh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và khói thuốc thụ động nếu có thể. Dù mức độ nguy cơ của từng sản phẩm còn đang được nghiên cứu, việc hít các hóa chất từ thuốc lá hoặc sản phẩm chứa nicotine không phải là lựa chọn an toàn cho sức khỏe. Nếu đã từng cai không thành công, đừng tự trách mình. Có thể trao đổi với bác sĩ về tư vấn cai thuốc, liệu pháp thay thế nicotine hoặc thuốc hỗ trợ phù hợp.

Hút thuốc kéo dài còn liên quan với bệnh mạch máu nhỏ ở não, tăng huyết áp và các rối loạn chuyển hóa. Những vấn đề này có thể làm sức khỏe tổng thể suy giảm, gây khó khăn hơn nếu người bệnh cần phẫu thuật hoặc điều trị ung thư sau này [1]. Do đó, bỏ thuốc không chỉ nhằm phòng ung thư mà còn giúp cơ thể có nền tảng tốt hơn cho mọi can thiệp y tế.

Giảm tiếp xúc với hóa chất nghề nghiệp và môi trường

Một số người làm việc trong môi trường có thuốc nhuộm, dung môi, cao su, da, sơn, in ấn, kim loại, hóa chất công nghiệp hoặc khói đốt có thể tiếp xúc với chất có khả năng gây ung thư. Đây là thông tin phòng ngừa chung dựa trên hiểu biết y khoa chuẩn, vì các nguồn hiện có không nêu chi tiết từng loại nghề hay hóa chất.

Nếu công việc có tiếp xúc hóa chất, bạn nên thực hiện đúng quy định an toàn lao động: dùng găng tay, khẩu trang hoặc mặt nạ chuyên dụng, kính bảo hộ và quần áo bảo hộ khi được yêu cầu; làm việc ở khu vực thông khí phù hợp; không ăn uống hoặc hút thuốc tại nơi có hóa chất; rửa tay kỹ trước khi về nhà. Điều quan trọng là dùng đúng loại phương tiện bảo hộ cho từng hóa chất, bởi khẩu trang thông thường không thể bảo vệ trước mọi loại hơi độc.

Người lao động nên đọc nhãn an toàn của sản phẩm, tham gia khám sức khỏe nghề nghiệp định kỳ và báo cho bộ phận y tế hoặc quản lý nếu có tình trạng phơi nhiễm bất thường. Nếu từng làm việc lâu năm trong ngành có nguy cơ, hãy chủ động nói với bác sĩ khi đi khám, nhất là khi xuất hiện triệu chứng đường tiểu.

Bên cạnh đó, không tự ý dùng các sản phẩm hóa chất không rõ nguồn gốc, thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm bổ sung được quảng cáo là “thải độc” mà không rõ thành phần. Những sản phẩm này không được chứng minh giúp phòng ung thư bàng quang, thậm chí có thể gây hại cho thận hoặc tương tác với thuốc đang dùng.

Chăm sóc sức khỏe tiết niệu và bệnh nền

Nhiễm trùng tiểu tái diễn, tình trạng viêm kéo dài hoặc các thủ thuật đường tiểu lặp lại có thể ảnh hưởng đến sức khỏe bàng quang. Một tổng quan ở người bệnh ung thư bàng quang ghi nhận việc đặt ống thông, can thiệp đường tiểu thường xuyên, chảy máu và nhiễm trùng tiết niệu tái phát có thể thúc đẩy viêm toàn thân [1]. Điều này không có nghĩa nhiễm trùng tiểu chắc chắn gây ung thư, nhưng cho thấy cần chẩn đoán và điều trị đúng các vấn đề tiết niệu, thay vì tự mua kháng sinh dùng kéo dài.

Hệ vi sinh đường tiểu, tức các vi sinh vật sống trong đường tiết niệu, đang được nghiên cứu vì có thể liên quan đến miễn dịch tại chỗ, viêm, diễn tiến và tái phát ung thư bàng quang [2]. Tuy nhiên, nghiên cứu hiện nay chưa đủ để khuyến cáo dùng men vi sinh, kháng sinh, thuốc súc rửa đường tiểu hay bất kỳ biện pháp nào nhằm “điều chỉnh hệ vi sinh” để phòng ung thư. Tự dùng các cách này có thể làm rối loạn hệ vi khuẩn, tăng kháng thuốc hoặc che lấp triệu chứng bệnh.

Bạn nên đi khám nếu có tiểu buốt, tiểu gấp, tiểu nhiều lần, nước tiểu đục, đau vùng hông lưng, sốt, hoặc đặc biệt là tiểu ra máu. Tiểu máu có thể do nhiều nguyên nhân như nhiễm trùng, sỏi, phì đại tuyến tiền liệt hoặc bệnh lý thận, nhưng cũng là dấu hiệu cần được đánh giá để không bỏ sót ung thư bàng quang.

Kiểm soát tốt tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và duy trì vận động phù hợp cũng có ích cho sức khỏe toàn thân. Các bệnh chuyển hóa và tác động lâu dài của hút thuốc có thể đi kèm suy giảm mạch máu nhỏ và tình trạng dễ tổn thương hơn khi mắc bệnh nặng [1]. Đây là biện pháp hỗ trợ sức khỏe tổng quát, không thay thế việc bỏ thuốc lá và phòng tránh hóa chất.

Lối sống, ăn uống và khám khi có dấu hiệu cảnh báo

Hiện nguồn nghiên cứu cung cấp không đưa ra một chế độ ăn hay loại thực phẩm cụ thể có thể phòng ung thư bàng quang. Vì thế, không nên tin vào quảng cáo rằng một loại nước ép, thảo dược hoặc thực phẩm chức năng có thể “làm sạch bàng quang” hay ngăn ung thư chắc chắn.

Thông tin chung an toàn là nên ăn đa dạng thực phẩm, tăng rau quả, ưu tiên thực phẩm ít chế biến sẵn, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng phù hợp và vận động đều đặn theo khả năng. Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể, trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch do bệnh tim, thận hoặc nguyên nhân khác. Những thói quen này hỗ trợ sức khỏe chung, nhưng không thay thế sàng lọc hay khám chuyên khoa khi có triệu chứng.

Hiện không phải ai cũng cần xét nghiệm hoặc nội soi bàng quang định kỳ để tầm soát. Việc kiểm tra nên được cá thể hóa cho người có triệu chứng, có tiền sử ung thư đường tiết niệu, từng phơi nhiễm nghề nghiệp đáng kể hoặc được bác sĩ đánh giá thuộc nhóm nguy cơ cao. Với người đã từng bị ung thư bàng quang, mục tiêu quan trọng là ngăn tái phát bằng cách tuân thủ lịch tái khám và điều trị do bác sĩ chỉ định. Một số phương pháp điều trị tại bàng quang, như BCG, giúp giảm nguy cơ tái phát và tiến triển ở nhóm phù hợp, nhưng có thể có tác dụng phụ hiếm gặp nên cần được theo dõi sát [3].

Tóm lại, không hút thuốc, tránh hóa chất độc hại, điều trị đúng bệnh tiết niệu và đi khám sớm khi tiểu ra máu là các bước thực tế nhất. Mỗi người có nguy cơ khác nhau, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ tiết niệu để được tư vấn phù hợp với tuổi, nghề nghiệp, tiền sử hút thuốc và tình trạng sức khỏe của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Perioperative cognitive dysfunction in bladder cancer patients, causal factors, and possible interventions. PMC
2. Urinary microbiota in bladder cancer: insights into pathogenesis, diagnosis, and therapeutic potential. PMC
3. Presumed Simultaneous Intraocular and Extraocular BCG-osis as a Complication of Intravesical Bacillus Calmette-Guérin Treatment for Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer: A Case Report. PMC
4. A retrospective observational analysis of the global burden of smoking-attributable prostate, bladder, and kidney cancers among adults aged 40 years and older: Based on the global burden of disease study 2021 with projections to 2045. PMC