Necitumumab (Portrazza)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Necitumumab là thuốc nhắm trúng đích dùng đường truyền tĩnh mạch, biệt dược gốc là Portrazza của hãng Eli Lilly, được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt lần đầu năm 2015. [1] [2] Thuốc là một kháng thể đơn dòng nhắm vào thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì (EGFR). [3] [2]

EGFR là một protein trên bề mặt tế bào, khi được kích hoạt sẽ phát tín hiệu cho tế bào phát triển và phân chia. Necitumumab bám vào thụ thể này từ bên ngoài tế bào, chặn tín hiệu tăng trưởng, giúp làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào ung thư. [3] [2]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc FDA, necitumumab được dùng phối hợp với gemcitabine và cisplatin làm điều trị bước đầu cho người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) thể tế bào vảy đã di căn. [1] [2]

Nhãn thuốc ghi rõ giới hạn sử dụng: necitumumab không được chỉ định cho ung thư phổi không tế bào nhỏ không phải tế bào vảy (như ung thư biểu mô tuyến). Trong một thử nghiệm ở nhóm bệnh này, việc thêm necitumumab không mang lại hiệu quả mà còn làm tăng độc tính và tử vong; nghiên cứu phải dừng sớm. [2]

Lưu ý: nhãn FDA được dùng trong bài là bản năm 2015. [2] Theo Sách Tím (Purple Book) của FDA, Portrazza vẫn được ghi là thuốc kê đơn đang lưu hành tại Hoa Kỳ. [4] Tại Liên minh châu Âu, giấy phép lưu hành Portrazza đã hết hiệu lực từ ngày 18/2/2021 do hãng Eli Lilly không xin gia hạn vì nhu cầu sử dụng thấp. [5] Khả năng tiếp cận thuốc có thể khác nhau giữa các quốc gia; người bệnh nên hỏi bác sĩ về tình trạng lưu hành của thuốc tại nơi mình điều trị.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Trong thử nghiệm then chốt (Study 1), 1.093 người bệnh ung thư phổi tế bào vảy di căn chưa điều trị hoá chất được chia ngẫu nhiên dùng necitumumab cộng gemcitabine và cisplatin, hoặc chỉ dùng gemcitabine và cisplatin. Người có bệnh ổn định trở lên sau hoá trị được tiếp tục dùng necitumumab đơn độc. [2]

Kết quả: [2]

• Thời gian sống toàn bộ trung vị là khoảng 11,5 tháng ở nhóm có necitumumab so với khoảng 9,9 tháng ở nhóm chỉ hoá trị; nguy cơ tử vong giảm khoảng 16%.
• Thời gian sống không bệnh tiến triển cũng được cải thiện có ý nghĩa thống kê.
• Tỷ lệ khối u đáp ứng tương đương giữa hai nhóm (khoảng 31% so với 29%).

Như vậy, lợi ích về thời gian sống có ý nghĩa thống kê nhưng ở mức khiêm tốn, và cần cân nhắc cùng các tác dụng phụ nghiêm trọng của thuốc.

Tác dụng phụ thường gặp và cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ thường gặp nhất là phát ban và hạ magie máu. [2] Độc tính trên da (phát ban, nổi mụn dạng trứng cá, da khô, nứt da, ngứa) gặp ở khoảng 79% người bệnh, thường xuất hiện trong 2 tuần đầu. [2] Người bệnh cũng có thể bị tiêu chảy, nôn, sụt cân, loét miệng, thay đổi thị lực, đỏ hoặc ngứa mắt, sưng đỏ quanh móng tay móng chân. [3]

Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất của FDA) về hai nguy cơ: [2]

• Ngừng tim phổi hoặc đột tử, xảy ra ở khoảng 3% người bệnh dùng necitumumab cùng gemcitabine và cisplatin.
• Hạ magie máu, gặp ở khoảng 83% người bệnh, nặng ở khoảng 20%. Hạ magie thường đi kèm hạ kali và hạ canxi.

Thuốc cũng làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch (như tắc mạch phổi, huyết khối tĩnh mạch sâu) và huyết khối động mạch (như đột quỵ, nhồi máu cơ tim), có trường hợp tử vong. Người từng bị huyết khối có nguy cơ cao hơn. [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Đau, sưng, nóng, đỏ ở chân; đau tức ngực đột ngột; ho ra máu. [3] [2]
• Yếu hoặc tê một tay, một chân; nói ngọng: dấu hiệu đột quỵ. [3]
• Phát ban nặng, khó nuốt. [3]
• Sốt, rét run, khó thở trong hoặc sau khi truyền: phản ứng liên quan tiêm truyền, thường gặp ở lần truyền đầu hoặc thứ hai. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Bác sĩ thường cho xét nghiệm điện giải (magie, kali, canxi) trước mỗi lần truyền, trong suốt quá trình điều trị và ít nhất 8 tuần sau khi ngừng thuốc, đồng thời bù điện giải khi cần. Thuốc có thể bị tạm ngừng nếu rối loạn điện giải nặng. [2] Người bệnh được theo dõi trong và sau mỗi lần truyền. [2]

Tổn thương da cần được theo dõi; bác sĩ có thể tạm ngừng hoặc giảm liều khi phát ban nặng. Người bệnh nên hạn chế phơi nắng, mặc quần áo che chắn, đeo kính râm và dùng kem chống nắng. [3] [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Hãy báo bác sĩ mọi thuốc kê đơn, không kê đơn, vitamin, thực phẩm chức năng và thảo dược đang dùng. [3]
• Báo bác sĩ nếu bạn từng bị huyết khối, đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc bệnh tim. [2]
• Mang thai: thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Phụ nữ cần tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và ít nhất 3 tháng sau liều cuối. [3] [2]
• Cho con bú: không cho con bú trong khi điều trị và 3 tháng sau liều cuối. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Ung thư phổi của tôi có chắc chắn là thể tế bào vảy không?
• So với các lựa chọn bước đầu khác hiện có, necitumumab mang lại lợi ích gì cho tôi?
• Thuốc này hiện có lưu hành tại Việt Nam hoặc nơi tôi điều trị không?
• Tôi cần xét nghiệm điện giải bao lâu một lần, và có cần uống bổ sung magie không?
• Tôi từng bị huyết khối, nguy cơ của tôi khi dùng thuốc này cao đến mức nào?
• Tôi nên chăm sóc da và chống nắng thế nào trong thời gian điều trị?
• Chi phí điều trị là bao nhiêu và có chương trình hỗ trợ bệnh nhân không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Necitumumab
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt: Portrazza (Necitumumab) Injection [Eli Lilly and Company]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Necitumumab
4. FDA Purple Book: Portrazza, hồ sơ BLA 125547
5. Cơ quan Quản lý Dược phẩm châu Âu (EMA): Portrazza, thông báo hết hiệu lực giấy phép lưu hành tại Liên minh châu Âu