Cách phòng ngừa ung thư phổi

Cách phòng ngừa ung thư phổi hiệu quả nhất là không hút thuốc, tránh khói thuốc thụ động và giảm tiếp xúc với các chất gây ung thư trong môi trường sống, nơi làm việc. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, vì ung thư phổi cũng xảy ra ở người chưa từng hút thuốc; do đó, phát hiện sớm ở người có nguy cơ vẫn rất quan trọng.

Vì sao cần phòng ngừa ung thư phổi?

Ung thư phổi thường liên quan đến tổn thương kéo dài trong tế bào phổi do thuốc lá, khói thuốc và các tác nhân độc hại khác. Theo một tổng quan về ung thư phổi ở người chưa từng hút thuốc, nhóm này chiếm khoảng 15% đến 25% số ca ung thư phổi, tùy theo khu vực địa lý [3]. Điều đó cho thấy hút thuốc là yếu tố nguy cơ rất quan trọng, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất.

Người chưa từng hút thuốc vẫn có thể mắc bệnh do tiếp xúc với khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí, khí radon, hóa chất tại nơi làm việc, tiền sử bệnh phổi hoặc những thay đổi di truyền trong tế bào. Một số người có thể mang các biến đổi phân tử khiến tế bào phát triển bất thường dù không có thói quen hút thuốc. Vì vậy, không nên chủ quan chỉ vì bản thân chưa từng hút thuốc.

Phòng ngừa ung thư phổi gồm hai hướng chính. Thứ nhất là giảm nguy cơ để bệnh ít có cơ hội xuất hiện. Thứ hai là phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm trong những nhóm có nguy cơ cao, khi việc điều trị thường có nhiều lựa chọn hơn.

Không hút thuốc và cai thuốc lá

Nếu chưa hút thuốc, không nên bắt đầu, kể cả thuốc lá truyền thống, xì gà, thuốc lào hay các sản phẩm thuốc lá khác. Khói thuốc chứa nhiều chất có thể gây tổn thương tế bào đường hô hấp. Nguy cơ thường liên quan đến thời gian hút, số lượng sử dụng và mức độ phơi nhiễm, nhưng điều này không có nghĩa rằng hút ít là hoàn toàn an toàn.

Nếu đang hút thuốc, cai thuốc ở bất kỳ thời điểm nào cũng có ý nghĩa. Cai thuốc giúp giảm tiếp xúc tiếp diễn với chất độc và có thể cải thiện sức khỏe tim phổi nói chung. Người hút lâu năm không nên nghĩ rằng đã hút quá lâu nên cai cũng không còn ích lợi. Hãy trao đổi với bác sĩ, dược sĩ hoặc chương trình hỗ trợ cai thuốc để xây dựng kế hoạch phù hợp.

Một số cách có thể giúp cai thuốc gồm xác định ngày bắt đầu cai, loại bỏ thuốc và bật lửa khỏi nhà, nhận diện những thời điểm dễ tái hút, nhờ người thân hỗ trợ và sử dụng thuốc hỗ trợ khi được chỉ định. Không nên tự phối hợp nhiều sản phẩm cai thuốc nếu chưa được tư vấn, đặc biệt khi đang mang thai, có bệnh tim mạch, rối loạn tâm thần hoặc đang dùng thuốc khác.

Khói thuốc thụ động cũng cần được xem trọng. Gia đình nên duy trì không gian sống và xe hơi không khói thuốc. Mở cửa sổ hoặc dùng quạt không loại bỏ hoàn toàn các chất độc trong khói thuốc. Người lớn cũng nên tránh hút thuốc gần trẻ em, người cao tuổi, người mắc hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc người đang điều trị ung thư.

Giảm tiếp xúc với tác nhân nguy cơ trong môi trường

Một số nghề có thể khiến người lao động tiếp xúc với amiăng, silica, bụi kim loại, khí thải động cơ diesel, hóa chất công nghiệp hoặc bụi mịn. Nếu làm việc trong môi trường này, cần tuân thủ quy định an toàn lao động, sử dụng đúng khẩu trang và thiết bị bảo hộ, thực hiện vệ sinh cá nhân trước khi về nhà, đồng thời không mang bụi hoặc hóa chất bám trên quần áo vào khu vực sinh hoạt.

Thiết bị bảo hộ cần phù hợp với loại nguy cơ. Khẩu trang thông thường có thể không bảo vệ đủ trước bụi mịn hoặc hóa chất đặc thù. Người lao động nên được hướng dẫn bởi bộ phận an toàn lao động hoặc cơ sở y tế nghề nghiệp. Doanh nghiệp cũng có trách nhiệm kiểm soát nguồn phát tán, thông khí, đo môi trường và theo dõi sức khỏe định kỳ.

Khí radon là một khí phóng xạ tự nhiên, có thể tích tụ trong nhà ở hoặc công trình kín tại một số khu vực. Nếu sống ở nơi được cảnh báo có nguy cơ radon, gia đình có thể tìm hiểu việc kiểm tra nồng độ và cải thiện thông khí theo hướng dẫn của cơ quan y tế hoặc môi trường địa phương. Đây là biện pháp phòng ngừa môi trường, không phải xét nghiệm thay thế cho khám bệnh.

Ô nhiễm không khí cũng là vấn đề đáng quan tâm. Có thể giảm phơi nhiễm bằng cách hạn chế hoạt động ngoài trời khi chất lượng không khí kém, tránh khu vực nhiều khói bụi, không đốt rác hoặc hút thuốc trong nhà, sử dụng thông khí phù hợp và giữ bếp thông thoáng. Những biện pháp này không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhưng có lợi cho sức khỏe hô hấp nói chung.

Tầm quan trọng của sàng lọc và phát hiện sớm

Sàng lọc là kiểm tra ở người chưa có triệu chứng nhằm tìm bệnh sớm. Không phải ai cũng cần chụp phổi định kỳ, vì xét nghiệm không phù hợp có thể gây phát hiện tình cờ, lo lắng, thủ thuật không cần thiết hoặc phơi nhiễm bức xạ. Chụp cắt lớp vi tính liều thấp thường chỉ được cân nhắc cho người có nguy cơ cao, dựa trên tuổi, tiền sử hút thuốc, thời gian đã hút, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn tại nơi cư trú.

Người có tiền sử hút thuốc nhiều, từng làm việc với amiăng hoặc hóa chất, có bệnh phổi mạn tính, tiền sử gia đình mắc ung thư phổi hoặc sống trong môi trường ô nhiễm nên hỏi bác sĩ xem có phù hợp với chương trình sàng lọc hay không. Người chưa từng hút thuốc cũng không nên tự ý chụp nhiều lần khi chưa có chỉ định, nhưng cần đi khám nếu có triệu chứng kéo dài.

Các dấu hiệu cần được đánh giá gồm ho kéo dài hoặc thay đổi tính chất ho, khạc ra máu, khó thở tăng dần, đau ngực dai dẳng, khàn tiếng, sụt cân không chủ ý, mệt mỏi kéo dài hoặc viêm phổi tái diễn. Những triệu chứng này không đồng nghĩa chắc chắn với ung thư phổi, nhưng nên được kiểm tra để tìm nguyên nhân.

Điều gì không nên hiểu nhầm là phòng ngừa?

Một số nghiên cứu hiện nay tập trung vào điều trị hoặc ngăn biến chứng ở người đã mắc ung thư phổi, chứ chưa phải biện pháp phòng ngừa ung thư ban đầu. Chẳng hạn, nintedanib đang được nghiên cứu để phòng tổn thương phổi do xạ trị ở người ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn II đến III; đây là một thử nghiệm có đối chứng, không phải thuốc tự dùng để phòng ung thư [1].

Các nghiên cứu về exosome, vaccine mRNA và miễn dịch niêm mạc đang tìm cách phát hiện, điều trị hoặc tăng đáp ứng miễn dịch chống khối u. Đây là những hướng nghiên cứu tiềm năng, nhưng không nên xem là vaccine phòng ung thư phổi đã được chứng minh [2] [4] [5]. Tương tự, xạ trị dự phòng não trong một số trường hợp ung thư phổi tế bào nhỏ là chiến lược sau khi người bệnh đã được chẩn đoán, không phải cách ngăn ung thư phổi xuất hiện [6].

Tóm lại, hãy ưu tiên cai thuốc lá, tránh khói thuốc, bảo vệ bản thân tại nơi làm việc, giảm ô nhiễm trong nhà và trao đổi về sàng lọc nếu thuộc nhóm nguy cơ cao. Mỗi người có tiền sử phơi nhiễm và tình trạng sức khỏe khác nhau, vì vậy nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ chuyên khoa hô hấp để nhận tư vấn phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Nintedanib in the prevention of radiation-induced lung injury in patients with unresectable stage II-III NSCLC: A protocol for a randomized, multicenter, control group study. PMC
2. Exosomes and lung cancer: Biogenesis, pathogenic mechanisms, biomarkers, and therapeutic applications. PMC
3. Lung Cancer in Never Smokers—An Underappreciated Public Health Burden. PMC
4. Therapeutic mRNA vaccines for lung cancer: reshaping the tumor microenvironment to enhance anti-tumor immunity. PMC
5. Mucosal immunity: mechanism and application in cancer immunotherapy. PMC
6. Prophylactic cranial irradiation versus active MRI surveillance for limited-stage small-cell lung cancer achieving response after chemoradiotherapy: a protocol for a randomized, controlled, multicenter, phase III trial. PMC