Nadofaragene firadenovec (Adstiladrin)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Nadofaragene firadenovec (tên đầy đủ nadofaragene firadenovec vncg, biệt dược Adstiladrin, hãng Ferring Pharmaceuticals) là một liệu pháp gen dùng để bơm trực tiếp vào bàng quang, điều trị một dạng ung thư bàng quang nông. [1] [2] [3]

Thuốc sử dụng một loại virus adeno đã được biến đổi để không thể tự nhân lên, làm "xe chở" một bản sao gen mang mã tạo ra interferon alfa 2b. Khi được bơm vào bàng quang, virus đưa gen này vào các tế bào lót mặt trong bàng quang (biểu mô niệu), khiến các tế bào này tạm thời tự sản xuất interferon alfa 2b ngay tại chỗ. Interferon alfa 2b là một chất tự nhiên có tác dụng chống lại tế bào ung thư. [2] [3]

Cách dùng theo MedlinePlus: [2]

• Thuốc được bơm chậm qua ống thông vào bàng quang khi người bệnh nằm, tại phòng khám hoặc bệnh viện, thường mỗi 3 tháng một lần.
• Người bệnh giữ thuốc trong bàng quang khoảng 1 giờ, trong thời gian đó lần lượt nằm sấp, nằm ngửa và nằm nghiêng hai bên, mỗi tư thế khoảng 15 phút, rồi đi tiểu.

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, Adstiladrin dùng cho người trưởng thành bị ung thư bàng quang chưa xâm lấn cơ, nguy cơ cao, không đáp ứng với BCG (liệu pháp bơm trực khuẩn Calmette Guérin vào bàng quang), có ung thư biểu mô tại chỗ (tổn thương phẳng nằm trên bề mặt niêm mạc), có hoặc không kèm khối u dạng nhú. [1] [2] [3]

Với nhóm người bệnh này, cắt bỏ toàn bộ bàng quang là một lựa chọn điều trị quan trọng. Nhãn thuốc cảnh báo rằng trì hoãn phẫu thuật cắt bàng quang có thể khiến ung thư xâm lấn cơ hoặc di căn, có thể gây tử vong, và nguy cơ này tăng lên khi tổn thương tại chỗ còn tồn tại càng lâu. Nếu không đạt đáp ứng hoàn toàn sau 3 tháng hoặc ung thư tại chỗ tái phát, bác sĩ thường sẽ cân nhắc phẫu thuật. [2] [3]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả được đánh giá trong nghiên cứu CS 003, một nghiên cứu nhiều trung tâm, nhãn mở, một nhánh tại Mỹ. Người bệnh đã dùng BCG nhiều lần (trung vị 12 lần bơm) nhưng không đáp ứng. Thuốc được bơm mỗi 3 tháng, tối đa 12 tháng (4 lần), hoặc lâu hơn nếu bệnh chưa tái phát. Đáp ứng được đánh giá bằng nội soi bàng quang và tế bào học nước tiểu ở các mốc 3, 6, 9, 12 tháng. [3]

Ở 98 người bệnh có ung thư biểu mô tại chỗ: [3]

• Khoảng 51% đạt đáp ứng hoàn toàn (nội soi và tế bào học nước tiểu âm tính).
• Ở những người đáp ứng hoàn toàn, thời gian đáp ứng trung vị khoảng 9,7 tháng, và khoảng 46% duy trì đáp ứng từ 12 tháng trở lên.

Trong số người bệnh có ung thư tại chỗ sau đó phải cắt bàng quang và có kết quả giải phẫu bệnh, khoảng 14% đã có bệnh xâm lấn cơ tại thời điểm mổ. [3] Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi sát và không trì hoãn phẫu thuật khi thuốc không hiệu quả.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp nhất gồm chảy dịch ở lỗ niệu đạo sau khi bơm, mệt mỏi, co thắt bàng quang, tiểu gấp, tiểu ra máu, tiểu đau, rét run, sốt; xét nghiệm có thể thấy tăng đường huyết, tăng triglyceride, tăng creatinine, giảm phosphate. [3] Khoảng 11% người bệnh có tác dụng phụ nghiêm trọng, như bệnh mạch vành và tiểu máu. [3]

Trong hoặc ngay sau khi bơm, người bệnh có thể có triệu chứng kích thích bàng quang như mắc tiểu đột ngột hoặc rỉ nước tiểu. [2] Hãy báo bác sĩ nếu:

• Không giữ được thuốc trong bàng quang đủ thời gian, hoặc thuốc bị rỉ ra ngoài. [2]
• Có co thắt bàng quang, tiểu ra máu nhiều, tiểu buốt, sốt hoặc ớn lạnh kéo dài. [2] [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Nội soi bàng quang và xét nghiệm tế bào học nước tiểu mỗi 3 tháng để đánh giá đáp ứng; có thể sinh thiết bàng quang. [3]
• Khử khuẩn nước tiểu trong 2 ngày sau mỗi lần bơm: đổ khoảng nửa cốc thuốc tẩy gia dụng (không pha loãng) vào bồn cầu trước khi đi tiểu, sau khi tiểu chờ 15 phút rồi mới xả nước. [2]
• Nếu không đáp ứng hoàn toàn sau 3 tháng hoặc bệnh tái phát, trao đổi ngay với bác sĩ về phẫu thuật. [2] [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Người suy giảm miễn dịch: thuốc có thể chứa một lượng rất nhỏ virus adeno còn khả năng nhân lên. Người suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ nhiễm virus adeno lan toả, nên không được tiếp xúc với thuốc. Báo bác sĩ nếu bản thân bị suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến miễn dịch. [2] [3]
• Mang thai: phụ nữ cần thử thai trước khi điều trị và tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 6 tháng sau liều cuối; nam giới và bạn đời cần tránh thai trong khi điều trị và 3 tháng sau liều cuối. [2]
• Báo bác sĩ nếu từng dị ứng với interferon alfa 2b, và kể đủ các thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Với ung thư bàng quang không đáp ứng BCG của tôi, nên chọn liệu pháp gen này hay phẫu thuật cắt bàng quang ngay?
• Nếu thuốc không hiệu quả, tôi có mất cơ hội phẫu thuật không, và khi nào cần quyết định mổ?
• Tôi cần nội soi bàng quang và xét nghiệm nước tiểu bao lâu một lần?
• Ở nhà có người suy giảm miễn dịch (đang hoá trị, ghép tạng), tôi cần lưu ý gì?
• Tôi xử lý nước tiểu sau khi bơm thuốc như thế nào cho đúng?
• So với các lựa chọn bơm bàng quang khác, thuốc này có ưu nhược điểm gì?
• Thuốc đã có ở Việt Nam chưa, nếu chưa thì có lựa chọn tương tự nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Nadofaragene firadenovec
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Nadofaragene firadenovec
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Adstiladrin (Nadofaragene Firadenovec-Vncg) Suspension [Ferring Pharmaceuticals Inc.]