Dordaviprone (Modeyso)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Dordaviprone là thuốc nhắm trúng đích dùng đường uống, biệt dược gốc là Modeyso của hãng Jazz Pharmaceuticals, đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt. [1] [2] Thuốc thuộc một nhóm thuốc mới gọi là chất hoạt hoá protease. [3] [2]

Thuốc có hai tác động chính: hoạt hoá men ClpP (một men cắt protein nằm trong ty thể, "nhà máy năng lượng" của tế bào) và ức chế thụ thể dopamine D2. [2] Ở u thần kinh đệm đường giữa lan toả mang đột biến H3 K27M, tế bào khối u mất một dấu hiệu hoá học quan trọng trên protein histone. Trong phòng thí nghiệm, dordaviprone kích hoạt phản ứng stress của tế bào, làm thay đổi chuyển hoá ty thể, khôi phục dấu hiệu hoá học này và khiến tế bào u tự chết. [2]

Thuốc ở dạng viên nang, uống mỗi tuần một lần, vào cùng một ngày trong tuần, lúc đói (1 giờ trước hoặc 3 giờ sau khi ăn). Liều được tính theo cân nặng. [3] [2] Nếu không nuốt được viên nang, có thể mở viên và trộn với một lượng nhỏ chất lỏng (nước, nước táo, nước chanh hoặc nước uống thể thao) rồi uống hết trong vòng 2 giờ. [3]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc FDA, dordaviprone dùng cho người lớn và trẻ em từ 1 tuổi trở lên bị u thần kinh đệm đường giữa lan toả có đột biến H3 K27M, khi bệnh đã tiến triển sau điều trị trước đó. [1] [2]

• Đây là phê duyệt theo cơ chế tăng tốc, dựa trên tỷ lệ đáp ứng và thời gian duy trì đáp ứng. Việc duy trì phê duyệt phụ thuộc vào kết quả thử nghiệm xác nhận. [1] [2]
• Đột biến H3 K27M được xác định bằng xét nghiệm trên mẫu mô khối u. [2]
• Trong phân tích hiệu quả, những người bị u thần kinh đệm cầu não lan toả (một thể ở thân não), u nguyên phát ở tuỷ sống, hoặc u đã lan vào dịch não tuỷ không được đưa vào. [2]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả được đánh giá bằng cách gộp dữ liệu từ năm nghiên cứu không ngẫu nhiên tại Hoa Kỳ. Nhóm phân tích chính gồm 50 người bệnh (tuổi trung vị 31, từ 9 đến 70), phần lớn đã xạ trị và dùng temozolomide trước đó, khoảng một nửa có khối u ở đồi thị. [2]

• Tỷ lệ đáp ứng chung là 22% (khối u thu nhỏ một phần hoặc thu nhỏ ít). [2]
• Ở người có đáp ứng, thời gian đến khi thấy đáp ứng trung vị khoảng 3,6 tháng, và đáp ứng kéo dài trung vị khoảng 10,3 tháng; khoảng 73% duy trì đáp ứng ít nhất 6 tháng. [2]

U thần kinh đệm đường giữa lan toả có đột biến H3 K27M là bệnh rất nặng, ít lựa chọn điều trị. Vì đây là dữ liệu từ nghiên cứu không có nhóm so sánh, chưa biết chắc thuốc có kéo dài thời gian sống hay không.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ thường gặp nhất (từ 20% trở lên) là mệt mỏi, đau đầu, nôn, buồn nôn và đau cơ xương. [2] Xét nghiệm có thể thấy giảm tế bào lympho, giảm canxi và tăng men gan. [2] Các biến cố nặng hay gặp gồm tràn dịch não, nôn, đau đầu, co giật và yếu cơ. [2] Người bệnh cũng có thể thấy thay đổi dáng đi, thăng bằng, liệt mặt, yếu nửa người, nói khó, nuốt khó, táo bón. [3]

Các nguy cơ quan trọng theo nhãn thuốc: [2]

• Phản ứng quá mẫn (dị ứng), có thể nặng.
• Kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ, phụ thuộc nồng độ thuốc, có thể dẫn đến loạn nhịp nguy hiểm.
• Độc tính với thai nhi.

Hãy gọi bác sĩ ngay hoặc đi cấp cứu nếu có:

• Phát ban, nổi mày đay, sốt, choáng hoặc yếu, thở khò khè, sưng mặt hoặc họng: dấu hiệu dị ứng. [3] [2]
• Tim đập nhanh hoặc không đều, ngất, chóng mặt nặng. [2]
• Đau đầu dữ dội, nôn nhiều, lơ mơ, co giật: cần khám ngay để phân biệt với tràn dịch não hoặc khối u tiến triển. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Bác sĩ sẽ theo dõi điện tâm đồ và điện giải (đặc biệt là kali) ở những người có nguy cơ, và có thể tạm ngừng, giảm liều hoặc ngừng hẳn thuốc nếu khoảng QT kéo dài. [3] [2] Chụp cộng hưởng từ não định kỳ để đánh giá đáp ứng. [2]

Nếu nôn sau khi uống, không uống thêm; uống liều kế tiếp đúng ngày. Nếu quên một liều mà chưa quá 2 ngày, uống ngay khi nhớ; nếu đã quá 2 ngày, bỏ qua và uống liều kế tiếp đúng lịch. Không uống gấp đôi. Không tự ngừng thuốc. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Tránh dùng cùng thuốc ức chế mạnh hoặc vừa men CYP3A4 (nếu bắt buộc, bác sĩ sẽ giảm liều) và thuốc cảm ứng mạnh hoặc vừa CYP3A4. [2]
• Tránh dùng cùng các thuốc gây kéo dài khoảng QT; nếu bắt buộc, cần uống cách xa nhau. [2]
• Báo bác sĩ nếu đang dùng cỏ ban (St. John's wort) hoặc cimetidine; hỏi bác sĩ về việc ăn bưởi chùm. [3]
• Báo bác sĩ nếu từng có khoảng QT kéo dài hoặc kali máu thấp. [3]
• Thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Cần tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 1 tháng sau liều cuối (áp dụng cho cả nam và nữ); không cho con bú trong khi điều trị và 1 tuần sau liều cuối. Thuốc có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi (hoặc của con tôi) đã được xét nghiệm đột biến H3 K27M chưa?
• Vị trí khối u có phù hợp với dữ liệu nghiên cứu của thuốc không?
• Tôi có nên tham gia thử nghiệm lâm sàng thay vì hoặc cùng với thuốc này?
• Tôi cần làm điện tâm đồ và xét nghiệm máu bao lâu một lần?
• Những triệu chứng thần kinh nào cần đưa đi cấp cứu ngay?
• Thuốc có tiếp cận được tại Việt Nam không, và qua kênh nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Dordaviprone
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Modeyso (Dordaviprone) Capsule [Jazz Pharmaceuticals, Inc.]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Dordaviprone