Bleomycin (Blenoxane)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Bleomycin (dạng bleomycin sulfate) là thuốc hóa trị có nguồn gốc từ một loại kháng sinh do vi khuẩn tạo ra. Thuốc không dùng để chữa nhiễm trùng mà dùng để điều trị ung thư. Bleomycin làm đứt gãy ADN của tế bào, từ đó làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào ung thư và các tế bào phân chia nhanh khác. [1] Thuốc được nhiều hãng sản xuất, có thể tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp, tiêm dưới da hoặc bơm vào khoang màng phổi. [2]

Khác với phần lớn thuốc hóa trị, bleomycin ít gây ức chế tủy xương, nên thường được phối hợp với các thuốc khác trong những phác đồ quen thuộc như ABVD (u lympho Hodgkin) hoặc BEP (ung thư tinh hoàn).

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, bleomycin được dùng đơn độc hoặc phối hợp để điều trị: [1] [3]

• U lympho Hodgkin và u lympho không Hodgkin.
• Ung thư tinh hoàn.
• Ung thư biểu mô tế bào vảy ở vùng đầu cổ, dương vật, cổ tử cung và âm hộ.
• Tràn dịch màng phổi ác tính: bơm thuốc vào khoang màng phổi để làm dính hai lá màng phổi, giúp ngăn dịch tái lập.

Thuốc cũng đang được nghiên cứu cho các loại ung thư khác. [1]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Bleomycin được sử dụng từ nhiều thập kỷ và là thành phần của các phác đồ chuẩn đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu, đặc biệt trong u lympho Hodgkin và ung thư tế bào mầm tinh hoàn, hai bệnh có tỷ lệ chữa khỏi cao khi điều trị đúng phác đồ. [1] [3] Hiệu quả của bleomycin chủ yếu được đánh giá trong vai trò một phần của phác đồ phối hợp; việc có dùng bleomycin hay không, và dùng bao nhiêu chu kỳ, được bác sĩ cân nhắc dựa trên lợi ích và nguy cơ tổn thương phổi ở từng người.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tổn thương phổi là tác dụng phụ nghiêm trọng nhất, gặp ở khoảng 10% người dùng. Thường gặp nhất là viêm phổi, đôi khi tiến triển thành xơ phổi; khoảng 1% người dùng tử vong do xơ phổi. Nguy cơ cao hơn ở người trên 70 tuổi và khi tổng lượng thuốc tích lũy lớn, nhưng tổn thương có thể xảy ra cả ở người trẻ dùng lượng thấp. Triệu chứng sớm nhất thường là khó thở. [3]

Phản ứng đặc ứng giống phản ứng dị ứng nặng (tụt huyết áp, lú lẫn, sốt, rét run, thở khò khè) có thể xảy ra ngay hoặc vài giờ sau liều đầu tiên hoặc thứ hai, đặc biệt ở người bệnh u lympho. [2] [3]

Tác dụng phụ thường gặp khác: [2]

• Đỏ da, phồng rộp, đau hoặc dày da, sạm da (thường ở đầu ngón tay, khuỷu tay, vùng tì đè).
• Phát ban, rụng tóc.
• Loét miệng hoặc lưỡi.
• Sốt, ớn lạnh sau tiêm.
• Nôn, chán ăn, sụt cân.

Gọi bác sĩ ngay nếu: [2]

• Khó thở, hụt hơi, thở khò khè, ho khan, sốt, ớn lạnh.
• Tê hoặc yếu đột ngột ở mặt, tay hoặc chân một bên, lú lẫn, khó nói, chóng mặt, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội đột ngột.
• Đau ngực.
• Tiểu ít.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Chụp X quang ngực định kỳ trong thời gian điều trị (nhãn thuốc gợi ý mỗi 1 đến 2 tuần); nếu có thay đổi, bác sĩ tạm ngừng thuốc để đánh giá. [3]
• Đo chức năng hô hấp, đặc biệt khả năng khuếch tán khí của phổi; nếu chỉ số này giảm nhiều so với ban đầu, bác sĩ sẽ ngừng bleomycin. [3]
• Chức năng thận: thuốc thải chủ yếu qua thận, người suy thận có nguy cơ độc tính cao hơn.
• Theo dõi sau liều đầu ở người bệnh u lympho để phát hiện phản ứng đặc ứng. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Oxy nồng độ cao và gây mê: người đã dùng bleomycin có phổi nhạy cảm hơn, dễ tổn thương phổi khi thở oxy nồng độ cao trong phẫu thuật, kể cả với nồng độ thấp hơn bình thường. Hãy luôn báo bác sĩ gây mê rằng bạn từng dùng bleomycin, kể cả nhiều năm sau khi điều trị. [3]
• Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ tổn thương phổi; nên bỏ thuốc.
• Xạ trị vùng ngực hoặc các thuốc gây độc cho phổi khác có thể cộng hưởng độc tính.
• Mang thai: thuốc có thể gây hại cho thai nhi; cần tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị. [2]
• Báo bác sĩ nếu có bệnh phổi hoặc bệnh thận từ trước. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bleomycin nằm trong phác đồ nào của tôi, bao nhiêu chu kỳ?
• Tôi có cần đo chức năng hô hấp trước và trong khi điều trị không?
• Nếu phổi bị ảnh hưởng, có phác đồ thay thế không dùng bleomycin không?
• Tôi có cần tránh vận động gắng sức, lặn biển hay đi máy bay sau điều trị không?
• Tôi cần làm gì để nhắc bác sĩ gây mê trong các lần phẫu thuật sau này?
• Các thay đổi trên da có tự hết không?
• Chi phí mỗi đợt và bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Bleomycin
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Bleomycin
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Bleomycin (Bleomycin Sulfate) Powder, For Solution [Meitheal Pharmaceuticals Inc.]