Denileukin diftitox (Lymphir)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Denileukin diftitox (tên đầy đủ của sản phẩm hiện hành là denileukin diftitox cxdl, biệt dược Lymphir, hãng Citius Pharmaceuticals) là một thuốc điều trị u lympho tế bào T ở da, dùng đường truyền tĩnh mạch. [1] [2]

Về cấu tạo, đây là một protein dung hợp gồm hai phần: một phần là interleukin 2 (IL 2), giúp thuốc tìm đến các tế bào mang thụ thể IL 2 (thụ thể này có thành phần CD25); phần còn lại là một đoạn độc tố bạch hầu. Sau khi thuốc được đưa vào bên trong tế bào, đoạn độc tố được tách ra và ức chế quá trình tổng hợp protein, làm tế bào chết. [2]

Như vậy, thuốc có hai tác dụng: tiêu diệt trực tiếp tế bào u lympho mang thụ thể IL 2, và làm giảm số lượng tế bào lympho T điều hoà, một nhóm tế bào có xu hướng kìm hãm phản ứng miễn dịch chống ung thư. [2]

MedlinePlus lưu ý rằng có hai sản phẩm sinh học cùng hoạt chất là denileukin diftitox và denileukin diftitox cxdl, hoạt động tương tự nhau trong cơ thể; tài liệu của MedlinePlus dùng chung cho cả hai. [3]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, Lymphir dùng cho người trưởng thành bị u lympho tế bào T ở da giai đoạn I đến III, tái phát hoặc kháng trị sau ít nhất một liệu pháp toàn thân trước đó. [1] [2]

Trong nghiên cứu then chốt, tế bào u của người bệnh phải có biểu hiện CD25 (một phần của thụ thể IL 2) ở ít nhất 20% số tế bào ác tính trên mẫu sinh thiết, đánh giá bằng hoá mô miễn dịch (nhuộm mô để tìm protein). [2] Người có bệnh tim đáng kể hoặc nhiễm trùng chưa kiểm soát bị loại khỏi nghiên cứu. [2]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của Lymphir được đánh giá trong Nghiên cứu 302, một nghiên cứu nhãn mở, một nhánh, nhiều trung tâm, trên 69 người bệnh u lympho tế bào T ở da tái phát hoặc kháng trị. Người bệnh đã trải qua trung vị 4 liệu pháp trước đó, cả điều trị tại da lẫn toàn thân. [2]

• Khoảng 36% người bệnh có đáp ứng (bệnh giảm rõ theo thang đánh giá tổng hợp trên da, hạch, máu và nội tạng), trong đó 9% đáp ứng hoàn toàn và 27% đáp ứng một phần. [2]
• Đáp ứng xuất hiện tương đối nhanh, trung vị khoảng 1,4 tháng. [2]
• Trong số người đáp ứng, khoảng một nửa duy trì đáp ứng từ 6 tháng trở lên và khoảng một phần năm duy trì từ 12 tháng trở lên, với thời gian theo dõi còn ngắn. [2]

Vì nghiên cứu không có nhóm đối chứng, chưa biết thuốc ảnh hưởng thế nào đến thời gian sống so với các lựa chọn khác. [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp nhất gồm tăng men gan, giảm albumin máu, buồn nôn, phù, giảm huyết sắc tố, mệt mỏi, đau cơ xương, phát ban, rét run, táo bón, sốt và hội chứng rò rỉ mao mạch. [2]

• Hội chứng rò rỉ mao mạch (cảnh báo đóng khung, mức cảnh báo cao nhất): dịch thoát ra khỏi lòng mạch gây phù, tăng cân, tụt huyết áp, giảm albumin máu, có thể đe doạ tính mạng. Hội chứng gặp ở khoảng một phần tư người bệnh, phần lớn trong 2 chu kỳ đầu; theo MedlinePlus, nó có thể xuất hiện đến 2 tuần sau khi dùng thuốc và vẫn kéo dài hoặc nặng lên sau khi ngừng thuốc. Báo ngay nếu phù tay chân, tăng cân, khó thở, ngất, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc không đều. [3] [2]
• Phản ứng khi truyền: gặp ở khoảng hai phần ba người bệnh, phần lớn trong 2 chu kỳ đầu. Báo ngay nếu sốt, ớn lạnh, nổi mề đay, khó thở, khó nuốt, thở chậm hoặc đau ngực trong khi truyền hoặc trong 24 giờ sau truyền. [3] [2]
• Giảm thị lực: nhìn mờ, giảm thị lực, thay đổi khả năng nhìn màu. Phần lớn trường hợp hồi phục, nhưng MedlinePlus lưu ý thay đổi thị lực có thể vĩnh viễn. Báo ngay khi có bất kỳ thay đổi thị lực nào. [3] [2]
• Tổn thương gan: tăng men gan rất thường gặp, khoảng một phần năm ở mức nặng, thường xuất hiện trong vòng hai tuần đầu của chu kỳ; các trường hợp nặng trong nghiên cứu đều hồi phục. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Mỗi lần truyền đều được thực hiện tại cơ sở y tế, có theo dõi sát; người bệnh được dùng thuốc dự phòng đường uống ngay trước mỗi lần truyền để giảm phản ứng. [3]
• Theo dõi cân nặng, phù, khó thở, huyết áp (kể cả tụt huyết áp khi đứng dậy) và albumin máu để phát hiện sớm hội chứng rò rỉ mao mạch. [2]
• Xét nghiệm men gan và bilirubin trước khi bắt đầu và trong quá trình điều trị. [2]
• Khám mắt khi có thay đổi thị lực; thị lực được theo dõi trong suốt quá trình điều trị. [2]
• Bác sĩ có thể tạm ngừng hoặc ngừng hẳn thuốc tuỳ mức độ tác dụng phụ. [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Mang thai: thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Phụ nữ có khả năng mang thai cần tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 7 ngày sau liều cuối, và báo bác sĩ ngay nếu nghi ngờ có thai. [2]
• Cho con bú: không cho con bú trong khi điều trị và 7 ngày sau liều cuối. [2]
• Kể với bác sĩ tất cả các thuốc, vitamin, thực phẩm chức năng và thảo dược đang dùng. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bệnh của tôi đang ở giai đoạn nào, và tế bào u có biểu hiện CD25 không?
• So với các thuốc toàn thân khác cho u lympho tế bào T ở da, Lymphir có lợi gì cho tôi?
• Tôi cần theo dõi cân nặng và phù tại nhà như thế nào để phát hiện sớm hội chứng rò rỉ mao mạch?
• Bao lâu tôi cần xét nghiệm gan và khám mắt một lần?
• Nếu thuốc có hiệu quả, tôi sẽ dùng trong bao nhiêu chu kỳ?
• Tôi có cần tiếp tục các điều trị tại da như bôi thuốc hoặc chiếu tia cực tím trong khi dùng thuốc không?
• Thuốc đã có ở Việt Nam chưa, và có lựa chọn thay thế nào dễ tiếp cận hơn không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Denileukin diftitox
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Lymphir (Denileukin Diftitox-Cxdl) Injection, Powder, Lyophilized, For Solution [Citius Pharmaceuticals, Inc.]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Denileukin diftitox