Dấu hiệu ung thư hắc tố da giai đoạn đầu là gì?

Ung thư hắc tố da, còn gọi là melanoma, giai đoạn đầu thường biểu hiện bằng một nốt ruồi hoặc đốm da mới xuất hiện, hay một tổn thương cũ thay đổi về hình dạng, màu sắc, kích thước hoặc cảm giác. Phát hiện sớm rất quan trọng vì tổn thương còn khu trú ở da thường có nhiều cơ hội điều trị hiệu quả hơn, nhưng không thể chỉ nhìn bằng mắt thường để tự chẩn đoán chắc chắn.

Những thay đổi ở nốt ruồi cần chú ý theo nguyên tắc ABCDE

Cách dễ nhớ nhất để nhận biết dấu hiệu cảnh báo là nguyên tắc ABCDE. Đây là thông tin giáo dục sức khỏe chung, giúp bạn biết khi nào nên đi khám da liễu, không thay thế việc thăm khám trực tiếp.

A, Asymmetry, nghĩa là không đối xứng.
Một nốt ruồi lành tính thường có hai nửa khá giống nhau. Bạn nên chú ý nếu khi tưởng tượng kẻ một đường qua giữa tổn thương, hai bên có hình dáng khác rõ rệt. Ví dụ, một bên tròn còn bên kia nhô ra, méo mó hoặc có bờ không đều.

B, Border, nghĩa là bờ viền bất thường.
Nốt đáng ngờ có thể có bờ lởm chởm, răng cưa, mờ nhòe, không rõ ranh giới với vùng da xung quanh hoặc có chỗ lan ra ngoài. Tuy nhiên, không phải mọi nốt có bờ không đều đều là ung thư; cần đánh giá cùng các đặc điểm khác.

C, Color, nghĩa là màu sắc không đồng nhất.
Một tổn thương có nhiều sắc độ trong cùng một nốt như nâu nhạt, nâu đậm, đen, đỏ, hồng, xám hoặc xanh xám cần được kiểm tra. Ung thư hắc tố thường được nghĩ tới khi màu của nốt thay đổi hoặc trở nên loang lổ. Dù vậy, một số melanoma có thể ít sắc tố, nhìn hồng hoặc đỏ, nên không phải cứ tổn thương màu đen mới đáng lo.

D, Diameter, nghĩa là đường kính thay đổi hoặc lớn dần.
Bạn nên để ý nốt da có xu hướng to lên, đặc biệt khi nó khác với các nốt ruồi còn lại trên cơ thể. Thay vì cố tự đo chính xác tại nhà, điều quan trọng hơn là nhận ra sự phát triển liên tục hoặc thay đổi rõ ràng theo thời gian.

E, Evolution, nghĩa là tiến triển hoặc thay đổi.
Đây thường là dấu hiệu có giá trị nhất. Một nốt ruồi từng ổn định nhưng bắt đầu lớn lên, đổi màu, dày lên, nổi gồ, ngứa, đau, rát, đóng vảy hoặc chảy máu cần được khám sớm. Thay đổi có thể diễn ra từ từ nên việc chụp ảnh theo dõi định kỳ, trong cùng điều kiện ánh sáng, đôi khi giúp nhận ra khác biệt rõ hơn.

Không chỉ nốt ruồi đen mới là dấu hiệu cảnh báo

Nhiều người nghĩ ung thư hắc tố luôn bắt đầu từ một nốt ruồi màu đen. Trên thực tế, tổn thương có thể xuất hiện trên vùng da trước đây hoàn toàn bình thường. Vì vậy, một đốm hoặc cục da mới xuất hiện ở tuổi trưởng thành cũng đáng được chú ý, nhất là khi nó tiếp tục thay đổi.

Các biểu hiện khác có thể gồm:

1. Một vết loét hoặc vùng đóng mài kéo dài, dễ chảy máu hay không lành như mong đợi.

2. Một nốt da nổi gồ nhanh, bề mặt nhẵn hoặc đóng vảy, có màu sẫm, đỏ, hồng hoặc màu da.

3. Cảm giác ngứa, châm chích, đau, rát hoặc nhạy cảm mới xuất hiện ở một nốt ruồi. Các triệu chứng này không đặc hiệu vì nhiều bệnh da lành tính cũng gây ngứa, nhưng vẫn nên được đánh giá nếu kéo dài hoặc đi kèm thay đổi hình dạng, màu sắc.

4. Một vệt hoặc mảng màu nâu, đen dưới móng tay hay móng chân ngày càng rõ, nhất là khi sắc tố lan ra vùng da quanh móng. Tổn thương dưới móng không nên tự xem là chỉ do va chạm nếu không có nguyên nhân rõ ràng hoặc không mờ dần theo thời gian.

5. Tổn thương ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, kẽ ngón, da đầu, tai, vùng sinh dục hoặc niêm mạc miệng. Đây là các vị trí dễ bị bỏ sót khi tự kiểm tra cơ thể.

Một mẹo thực tế khác là tìm “con vịt xấu xí”, tức nốt da trông khác hẳn phần lớn nốt ruồi khác trên cơ thể bạn. Có người có nhiều nốt ruồi nhưng đa số giống nhau về màu và hình dạng. Một nốt nổi bật vì sẫm hơn, lớn hơn, bất đối xứng hơn hoặc thay đổi khác thường là lý do hợp lý để đi khám.

Dấu hiệu ở người lớn tuổi và những vị trí dễ bỏ qua

Mỗi người có nguy cơ và biểu hiện khác nhau. Tuy nhiên, tổng quan nghiên cứu ở nhóm từ 75 tuổi trở lên cho thấy melanoma ở người lớn tuổi thường gặp các đặc điểm nguy cơ cao hơn như tổn thương dày hơn, có loét hoặc dạng nốt. Các tổn thương này cũng thường xuất hiện ở đầu, cổ, bàn tay hoặc bàn chân [1].

Điều này nhấn mạnh rằng người lớn tuổi và người chăm sóc nên kiểm tra không chỉ vùng lưng, ngực, tay chân mà cả da đầu, sau tai, gáy, mặt, bàn chân và kẽ ngón. Với người tóc dày, hạn chế vận động, thị lực kém hoặc không thể tự quan sát, có thể nhờ người thân hỗ trợ kiểm tra định kỳ.

Dạng melanoma nổi gồ có thể không tuân thủ đầy đủ quy tắc ABCDE. Nó đôi khi là một nốt phát triển nhanh, nhô cao, chắc, màu đồng nhất hơn thay vì loang nhiều màu. Vì thế, đừng bỏ qua một cục da mới lớn nhanh chỉ vì nó trông tương đối tròn hoặc có một màu.

Khi nào cần đi khám và bác sĩ sẽ kiểm tra như thế nào?

Bạn nên đặt lịch khám bác sĩ da liễu sớm nếu nhận thấy một tổn thương có bất kỳ thay đổi rõ rệt nào, một nốt mới tiếp tục phát triển, hoặc vùng da chảy máu, loét, đau, ngứa dai dẳng. Nếu tổn thương thay đổi nhanh, chảy máu không rõ lý do hoặc có vết loét không lành, nên đi khám sớm hơn thay vì chờ tự khỏi.

Khi khám, bác sĩ sẽ hỏi thời điểm tổn thương xuất hiện, tốc độ thay đổi, tiền sử cháy nắng, tiền sử gia đình và các bệnh lý liên quan. Bác sĩ có thể quan sát toàn thân và dùng thiết bị phóng đại chuyên dụng để xem cấu trúc sắc tố dưới bề mặt da. Nếu nghi ngờ, bác sĩ có thể đề nghị lấy một phần hoặc toàn bộ tổn thương để xét nghiệm mô bệnh học. Đây là cách xác định chẩn đoán đáng tin cậy hơn việc đánh giá qua ảnh hoặc qua mắt thường.

Không nên tự cắt, đốt, chấm thuốc không rõ nguồn gốc hoặc bôi các sản phẩm làm mờ nốt ruồi trước khi khám. Những cách này có thể làm tổn thương da, che lấp hình ảnh ban đầu và khiến việc đánh giá khó khăn hơn.

Tự kiểm tra da và bảo vệ da hằng ngày

Bạn có thể tự quan sát da định kỳ ở nơi đủ sáng, dùng gương lớn và gương cầm tay để xem lưng, mông, sau chân, da đầu và sau tai. Hãy chú ý cả lòng bàn chân, kẽ ngón, móng tay, móng chân. Nếu phát hiện một tổn thương đáng ngờ, chụp ảnh có kèm mốc thời gian có thể hữu ích khi trao đổi với bác sĩ, nhưng không nên trì hoãn khám chỉ để theo dõi thêm.

Về phòng ngừa chung, nên hạn chế phơi nắng gắt, tìm bóng râm, dùng quần áo che chắn, mũ rộng vành và kem chống nắng phù hợp khi ra ngoài. Tránh cố làm da sạm hoặc sử dụng nguồn tia cực tím nhân tạo. Các biện pháp này không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhưng giúp giảm tổn thương da do tia cực tím.

Nếu bạn thấy nốt ruồi hay đốm da có dấu hiệu ABCDE, “khác thường” so với các nốt khác, hoặc có thay đổi mới, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ da liễu hay bác sĩ điều trị. Mỗi trường hợp là khác nhau và chỉ khám kết hợp xét nghiệm khi cần mới có thể xác định chính xác.

Nguồn tham khảo

1. Management of Melanoma in Advanced Age: A Comprehensive Literature Review of Tumor Biology, Systemic Therapies and Geriatric Challenges. PMC